Het harnas van Rita Kok

Als echtgenoot van de premier zocht ze een leven buiten de schijnwerpers. En dat doet ze nog steeds. Maar welke invloed had Rita Kok op de minister-president? Gesprekken over de WAO-crisis, Srebrenica en de zorg voor een gehandicapt kind. `Na de moord op Pim Fortuyn scholden ze Wim bij de bakker uit voor `klootzak'. Ik dacht: Wim, ik hoop dat je hier heelhuids uitkomt.'

Rita Kok verscheen in november 1994 op een ontvangst van Anne-Aymone Giscard d'Estaing, echtgenote van de voormalige Franse president, in Parijs. Aanwezig waren 21 first ladies die om beurten drie minuten zouden spreken over de rechten van het kind.

De dames waren geplaceerd in alfabetische volgorde. Rita Kok zat in een donkerblauw geruit mantelpakje tussen twee Afrikaanse vrouwen in. Iedereen voerde het woord. Rita Kok vertelde over de integratie van gehandicapte mensen in de Nederlandse maatschappij, maar reacties bleven uit. ,,Ik dacht: dit is een luxeprobleem. Ik ben al niet groot, maar ik voelde me steeds kleiner worden.''

's Avonds duurde het diner lang. ,,Het was raar en vlak. Ik voelde me niet thuis.'' De volgende ochtend in de auto naar het vliegveld zei ze tegen Mirjam Rothfuss van de Rijksvoorlichtingsdienst: ,,Dit doe ik niet meer. Zonde van mijn tijd, wat een flauwekul!''

Eén van de toehoorders had de bescheiden Nederlandse opgemerkt: Zsuzsa Göncz, de vrouw van de Hongaarse president. Een maand later vroeg ze Rita in een brief om toelichting op een woonproject waarover zij had gesproken. Rita bracht haar in contact met de initiatiefnemers. Ze ontving de presidentsvrouw op het Catshuis, ze ging zonder echtgenoot op tegenbezoek in Hongarije en zag later zeventien kleine woningen voor gehandicapten verrijzen rondom Boedapest. ,,Jouw speech is de enige geweest die effect heeft gehad'', zei Zsuzsa Göncz bij het afscheid. ,,Ze is nooit zo op de voorgrond getreden'', zegt Rita's vriendin Irène Steinert. ,,Maar ze is daadkrachtig en ze heeft iets zakelijks dat wordt gedragen door haar sobere manier van leven. En ze heeft een groot sociaal gevoel, omdat ze uit een vakbondsnest komt.''

Magrietha Lummechiena (Rita) Roukema werd op 3 november 1939 geboren in het Groningse Hoogezand als tweede dochter in een gezin met drie kinderen. Ze werd genoemd naar haar grootmoeder. Haar vader was afkomstig uit een hervormd Fries gezin waar de bijbel op tafel lag. Toch waren de Roukema's in Hoogezand sociaal-democraten. Vooral dankzij haar moeder, Fennie Landman, door Rita omschreven als een nuchtere, sociaal bewogen vrouw. Rita's vader was timmerman en later politieagent.

Toen Rita zes was, verhuisde het gezin naar Amsterdam-Oost. Vader Jacob Roukema kreeg daar een functie als bestuursassistent bij het Nederlands Verbond van Vakverenigingen (NVV). Op haar veertiende gingen haar ouders na 24 jaar huwelijk uit elkaar. Rita bleef bij haar moeder wonen en ontfermde zich over haar acht jaar jongere broertje. Nadat ze het huis had verlaten, hertrouwde haar moeder.

Na de ulo bezocht ze de Amsterdamse vestiging van de Rotterdamse Snijschool, een coupeuseopleiding. Over haar eerste huwelijk – Rita trouwde voor haar twintigste – wil zij niet spreken. Ze kreeg in 1959 dochter Carla en in 1961 zoon André, die al vroeg meervoudig gehandicapt bleek te zijn.

Na haar scheiding trok Rita met haar kinderen tijdelijk in bij haar vader in Amsterdam. Haar zus had een wolwinkel en zelf probeerde Rita in de avonduren het detailhandelstextieldiploma te halen. In huis woonde ook een jonge kostganger uit Bergambacht: Wim Kok, medewerker van de Bouwbond NVV. 's Avonds, als haar vader naar vakbondsbijeenkomsten was, praatte ze met de een jaar oudere Wim bij de kachel.

,,Het was geen liefde op het eerste gezicht'', zegt Rita nu . Toen ze het detexdiploma had gehaald, feliciteerde Wim Kok haar. ,,Dat was heerlijk, er was iemand blij met mijn resultaat!'' In 1965 trouwde Rita met Kok. Met hem kreeg ze in 1966 nog een zoon, Marcel, de jongste. Ook haar twee oudste kinderen kregen de naam Kok. Ze volgde haar eerste cursus spinnen, baby Marcel nam ze achterin de auto mee.

In het najaar van 1970 had Wim Kok zijn eerste grote televisieoptreden bij de VARA. Joop den Uyl stond namens de PvdA in een nagebootste rechtbanksetting tegenover H.J. Witteveen, destijds minister van Financiën. De 32-jarige Kok, bestuurslid van het NVV, stond Den Uyl bij als getuige. De vakbond had een paar dagen eerder een eenmalige uitkering van 400 gulden voor de minima binnengesleept. Kok verdedigde vol vuur de koopkrachtstijging als gevolg van die eenmalige uitkering. Witteveen schudde dreigend zijn vuist naar hem: ,,Jíj hebt die 400 gulden binnengehaald!''

Rita zat thuis te kijken, zenuwachtig. De kinderen lagen in bed. Na afloop dacht ze: ,,Dit gaat iets worden.'' Dat was hét moment, zegt ze nu. ,,De volgende ochtend op het schoolplein had iedereen het gezien.'' Toen voelde Rita Kok, 31 jaar, voor de eerste keer dat dat ze Wim met anderen zou moeten delen. Als hét gezicht van de vakbeweging en later ook als minister, als minister-president. ,,Dat is een raar gevoel'', zei ze tegen Wim.

Op sommige momenten vond Wim Kok het fijn als Rita erbij was. Op verkiezingsavonden, bij officiële ontvangsten. ,,Ik zou liever thuis zijn'', zegt ze nu. ,,Ik voelde me er ongelukkig bij.'' Er was altijd een kring van mensen om Wim heen. ,,Ik werd echt opzij gezet. Dat zal ook wel aan mij hebben gelegen. Ik gaf ze de kans. Ik moest me altijd zo naar voren duwen.'' Na afloop, als Wim de auto inging, moest iemand zeggen: `Hé, waar is Rita?' Maar ik heb er geloof ik toch niets aan overgehouden.''

Voordat ze de vrouw van de minister-president werd, was er de WAO-crisis, ,,de zwaarste periode'', zegt ze nu. In de zomer van 1991 besloot het derde kabinet-Lubbers hoogte en duur van WAO-uitkeringen terug te brengen om 3,8 miljard gulden te besparen.

Vlak voor het zomerreces liet PvdA-fractievoorzitter Thijs Wöltgens weten dat hij wilde instemmen met het kabinetsbesluit op voorwaarde dat de maatregel niet zou gelden voor mensen die op dat moment al in de WAO zaten. Een Kamermeerderheid schaarde zich achter Wöltgens' standpunt en tegen partijleider Wim Kok, die als minister van Financiën verantwoordelijk was voor de bezuiniging. Toen PvdA-fractielid Piet de Visser op 20 juli het aftreden van Kok eiste, kwam de partijleider alleen te staan.

,,Hij vond het heel erg'', zegt Rita Kok nu ,,dat hij die sociale voorziening waaraan hij zelf hard had meegewerkt moest terugdraaien, omdat er te royaal gebruik van werd gemaakt. Iedereen riep ineens: het is onrechtvaardig om die arme WAO'ers aan te pakken! De PvdA-bewindslieden werden afgeschilderd als een stel koude kikkers.

,,Het ging hem niet om zijn reputatie. Hij voelde zich persoonlijk verantwoordelijk, dat is gewoon deel van die man. En ik leed met hem mee, maandenlang een spanning door ons hele lijf.''

Wim Kok was nors in die dagen. ,,Als hij ongeduldig is, is hij niet de vriendelijkste.'' Rita zorgde ervoor dat ze er was als hij om negen uur thuis kwam. Dat de koffie klaar stond. ,,Ik was heel blij dat ik hem een schoudertje kon lenen.''

Ze spraken veel over de kwestie. ,,Ik ben die zomer dichtbij het besluit geweest: nu kan ik echt niet meer verder'', zegt Kok nu in zijn Amsterdamse kantoor over de WAO-crisis. ,,Dat heb ik niet zo snel, maar toen wel. Ik zat er helemaal doorheen. Ieder heuveltje was me te hoog. Ik gaf me naar buiten toe niet makkelijk bloot, maar ik gaf me thuis juist heel erg bloot.''

,,Je móét dit afronden'', zei Rita op 30 augustus tegen Wim aan het ontbijt. ,,Je kunt niet zomaar zeggen: ik treed af als minister en partijleider. Dat zul je jezelf je hele leven blijven nadragen. Als je moet aftreden, dan moet dat. Ik zal je niet tegenhouden. Maar rond de boel goed af.''

,,Rita heeft een heel belangrijke rol gespeeld'', zegt Kok nu. ,,Ze heeft aangevoeld dat ze mij erop moest wijzen dat je nooit ergens een punt achter mag zetten zonder dat je ook echt je positie hebt verdedigd. Ze maakte zich zorgen over mij. Ze zag dat er iets fout ging en vond dat mensen naast mij dat moesten weten. Heel actief en heel vasthoudend.''

En dus belde Rita Kok Jacques Wallage, staatssecretaris van Onderwijs: `Het gaat niet goed met die man.' ,,Waarom roep je geen buitengewoon partijcongres bijeen'', vroegen PvdA-bewindslieden kort na dat telefoontje aan Kok. ,,Daar kun je de hele zaak uitleggen en verdedigen. Daar kun je ook afgewezen worden en dat moet je dan respecteren.'' Kok nu: ,,Het conflict in de partij kon zo een culminatiepunt krijgen. Zonder Rita was dat proces waarschijnlijk niet op gang gebracht.''

Op 28 september 1991 tijdens het ingelaste partijcongres stemde een ruime meerderheid voor het aanblijven van Kok als minister en partijleider. Vanaf dat moment droeg Rita Kok een harnas, zegt ze zelf. ,,Ik heb toen een afweersysteem ontwikkeld waardoor ik minder kwetsbaar was. Je huilt niet, je bent minder emotioneel. Je trekt je nare gebeurtenissen niet meer zo aan.'' Dat ze een harnas droeg, merkte ze pas toen het elf jaar later van haar afviel.

Weggehoond

,,Ik ga voor goud'', zei Wim Kok in het voorjaar van 1993 toen Brandpunt hem vroeg naar zijn ambities. Hij liep in een nevelig bos. De dagen daarna werd hij weggehoond in de pers. Hier sprak `een matig partijleider' (Trouw) die premier wilde worden. ,,Als je gaat schaatsen, ga je toch ook voor goud?'', troostte Rita hem.

Op de avond van de Tweede-Kamerverkiezingen, 3 mei 1994, kwam de PvdA bijeen in de Amsterdamse concertzaal Paradiso. Gerekend werd op een afstraffing. Gerekend werd op premier Brinkman. Wim Kok zat met Rita voor een tv in de schouwburg om de hoek. Toen uit de exit polls bleek dat de PvdA met twaalf zetels verlies toch de grootste zou worden, sprong hij met zijn lange lijf overeind.

,,Het was heel onwezenlijk'', zegt Rita nu. ,,Ik had geen seconde verwacht dat hij premier zou worden. We kwamen in een juichende menigte terecht. Iedereen nam bezit van hem. Ik stond ineens heel ver weg.''

Die zomer vonden de formatieonderhandelingen plaats op het terras van hun Slotervaartse huis. Het was heet. Rita schonk koffie en frisdrank voor de politieke leiders.

,,Van Mierlo wierp een blokkade op tegen het CDA'', zegt zij nu over het eerste paarse kabinet dat bij haar thuis tot stand kwam. ,,En omdat de VVD niet van Wiegel was en de PvdA niet van Joop den Uyl, ontstonden er nieuwe verhoudingen.'' Tegen Wim zei ze: ,,De VVD, je kunt het er mee oneens zijn, maar je weet wel wat je eraan hebt. Van Bolkestein weet je dat `nee' ook echt `nee' is.'' ,,Ik ben niet zo'n politiek dier'', zegt ze nu. ,,Maar mijn mening durf ik wel te geven. Ik kon het vooral goed vinden met Femke Boersma, de vrouw van Bolkestein.''

Heeft Rita Wim Kok een zetje gegeven om het eerste paarse kabinet te vormen? Hij schudt het hoofd in zijn Amsterdamse kantoor. ,,Wel roept het CDA of bepaald gedrag in het CDA bij haar iets meer weerstand op dan bij mij. Ik ben wat milder.''

Op maandag 22 augustus 1994 stond het eerste paarse kabinet op de trappen van Huis ten Bosch. De donderdag daarvoor belde Ria Lubbers Rita Kok. ,,Hallo Rita, maandag wordt het kabinet beëdigd. Als jij die dag naar het Catshuis komt, overhandig ik je de sleutels.'' Ze schrok. Het Catshuis? ,,Toen pas drong tot me door dat er ook van mij wat werd verwacht'', zegt Rita nu. ,,Ik dacht: als hij premier wordt, blijft voor mij alles zoals het was.''

Een van de eerste dingen die Rita Kok als first lady deed: ze schafte de maandelijkse bijeenkomsten af die Ria Lubbers organiseerde voor echtgenoten van bewindslieden. Die waren uit de tijd, vond ze. ,,Partners van ministers werken tegenwoordig meestal'', was haar argument. ,,Ze proberen zelf een invulling te zoeken voor hun leven.''

Sinds begin jaren tachtig had Rita zich toegelegd op de verkoop van haar handgeweven kledingstoffen, vloer- en wandkleden. Ze gaf cursussen en ontwikkelde een eigen abstracte stijl.

Wim Kok hielp haar in zijn vrije tijd bij het `opbomen', het spannen van lange draden op het weefgetouw. ,,Rita heeft zich zorgvuldig een eigen leven aangemeten'', zegt Wim Kok. ,,Volgens mij is ons huwelijk daardoor ook in de zwaardere jaren zo goed gebleven. Ze zat als het ware niet op me te wachten.

,,Rita weet dat ik erg kritisch ben op mezelf en op anderen. Je kunt je niet gemakkelijk afmaken van het werk als minister-president, en ik al helemaal niet. Ik had er niet tegen gekund als mijn vrouw mij continu had verleid om dingen te doen die niet kunnen.''

Geen grote verleidingen, verstrooiing met mate. ,,Ze is zelf ook vrij sober'', zegt Kok. ,,Het is geen uitbundige vrouw.'' Rita Kok had wel haar trucs om hem uit de spiraal van het werk te halen. Wandelingen in de duinen, eten met vrienden. Nooit hele dagen vrij, het ging erom een uurtje of twee de zinnen te verzetten. ,,Ze hebben hun privé-leven al die jaren heel erg afgeschermd'', zegt Irène Steinert. ,,Maar als je eenmaal een plaatsje in hun hart hebt, zijn ze trouw.''

Toen Wim Kok minister-president werd, zei Rita tegen hem: ,,Als je `a' zegt, moet je ook `b' zeggen.'' Dat sloeg niet op hem, maar op haarzelf. Ze had zich achter zijn politieke carrière opgesteld, nu zou ze ook niet zeuren over de last van zijn premierschap.

Wim Kok: ,,Ik kwam zo vaak met andere echtparen in aanraking waarvan de man een minder zware werkbelasting had dan ik, terwijl zijn eega toch klaagde. Dan keken Rita en ik elkaar veelbetekenend aan. Zij vond het niet fair om klagerig te doen. Ik heb wel eens gedacht dat daar ook een zekere zelfverloochening in zit.''

,,Ik wil graag dat je meegaat als ik voor een officieel bezoek naar het buitenland moet'', zei Wim Kok toen hij minister-president werd. ,,Alleen als ik nuttig kan zijn'', antwoordde Rita. ,,Als ik 's avonds in mijn bed stap, wil ik het gevoel hebben dat ik iets heb gedaan dat telt.''

Na de ontvangst van mevrouw Giscard d'Estaing stelde Rita Kok strikte voorwaarden aan buitenlandse reizen. Shoppen nee, museumbezoek met mate. Het programma moest inhoudelijk zijn. Tijdens een handelsreis naar Vietnam in 1995 werd zij als delegatieleider aangewezen voor de eerste dag, omdat de deelnemende ministers Kok en Van Mierlo een dag later zouden arriveren.

,,We zouden in Hanoi een wandeling maken naar een hooggelegen tempel. Iemand van de ambassade zei: `Trekt u wel een rok aan? Dat schrijft het protocol voor.' Ik lag opgewonden in bed, een hoofdpijn kwam op. Ik ben mijn bed uitgegaan, heb een appeltje geschild en besloot: ik trek gewoon mijn rode broek aan met mijn mosterdgele bloes, mijn rode hoed en mijn gympen. Toevallig precies de kleuren van de Zuid-Vietnamese vlag. Toen ik langsliep, werd er geapplaudisseerd.''

Lammetjes flessen

Tijdens een officieel bezoek aan Israël in 1995 bezocht ze pedagoog Reuven Feuerstein en zijn instituut voor verstandelijk gehandicapte kinderen. Ze raakte zo onder de indruk van zijn methode iedereen aan te spreken op zijn leermogelijkheden, dat ze de pedagoog vertelde over haar zoon. ,,André had op dat moment in het instituut waar hij zat sterk wisselende stemmingen, was dan boos, dan zonnig.''

Feuerstein ontmoette André in Utrecht. ,,Kom je naar Jeruzalem?'', vroeg de pedagoog aan André. ,,Jaha!'', antwoordde die. Tegen Rita Kok zei Feuerstein: ,,Heb je wel eens een audiogram van hem laten maken?'' ,,Hij is niet doof'', antwoordde ze. Maar twee weken later bleek uit gehooronderzoek dat André tot de categorie slecht- tot zeer slechthorenden behoorde. Vijfentwintig jaar lang was niemand op het idee gekomen dat te onderzoeken.

Rita Kok vertrok in de dienstauto van het Gooise instituut voor meervoudig gehandicapten naar het Catshuis in Den Haag. 's Middags zou er een officiële lunch zijn met de koningin op Huis ten Bosch. Onderweg belde ze mobiel naar Wim om het slechte nieuws te vertellen. ,,Op dat moment begon ik te huilen. Ik klapte in elkaar. Gezicht gewassen, make-up bijgewerkt, haren gekamd.'' Een uur later zat ze bij de koningin. ,,Met mijn harnas weer aan'', zegt ze nu. 's Avonds na thuiskomst werd ze ziek van ellende.

Nog dat jaar ging Rita Kok samen met André twee weken naar Feuerstein in Israël. Ze betaalde het bezoek van de kleine erfenis die ze had gekregen na haar vaders overlijden. Het bezoek deed André goed. ,,Het gaf hem zelfvertrouwen'', zegt Rita nu.

,,Wij hebben altijd de zorg voor André in ons hoofd'', zegt Wim Kok. ,,Wij beiden, maar vooral Rita.''

Gedurende de regeerperiode van Wim Kok kwam André om de week een weekend naar huis. Wim Kok: ,,Dat was vaak een feest, soms een belasting en soms allebei.'' Rita: ,,Als Wim op maandagmorgen om 7.00 uur de deur uitging, vroeg ik met dezelfde interesse wat hij ging doen als aan André die iets later die ochtend op de werkboerderij de lammetjes ging flessen of veevoer ging uitpakken.''

Wim: ,,Als alledrie de kinderen zonder beperkingen waren geboren en zelfstandig hun weg hadden gevonden, was Rita wellicht een andere vrouw geweest dan nu. Als je zo dichtbij in je leven een ernstige handicap meemaakt, heeft dat invloed op je.'' Rita: ,,Als je een André in je leven hebt, is glamour niet belangrijk meer.''

Samen met onder anderen Irène Steinert richtte Rita Kok een Nederlands Feuersteincentrum op in Overamstel. ,,Rita had een enorm netwerk opgebouwd in de gezondheidszorg'', vertelt Steinert. ,,Met zwier bezocht ze bedrijven als Albert Heijn en Miss Etam om fondsen binnen te halen. Albert Heijn had plannen om werknemers bij te scholen op basis van de leer van Feuerstein.''

Het was de tijd dat ook minister van Staat en speciaal gezant Max van der Stoel het Catshuis bezocht. Hij deed Wim Kok verslag van zijn gesprekken met Jorge Zorreguieta, de vader van prinses Máxima. Zorreguieta's verleden stond een mogelijke verloving in de weg.

Maandenlang kon Wim Kok de verslagen over de gesprekken tussen Van der Stoel en Zorreguieta met bijna niemand delen. ,,Het was betrekkelijk onoverzichtelijk en spannend'', zegt Wim Kok nu, ,,maar Rita was goed op de hoogte. Omdat ik niet als een gesloten boek naast haar kon en wilde leven.''

Wim Kok noemde Rita in die tijd `een plezierig klankbord'. ,,Ik kon tegen haar aanpraten, maar ze respecteerde mijn afwegingen die ik als minister-president moest maken. Ze had een mening, maar die werkte niet belemmerend.'' Rita Kok: ,,Als iemand mij vroeg naar Máxima, antwoordde ik: `ik weet het niet.' Ik hield me van de domme.''

Op een zaterdagavond in maart 2001 belde Max van der Stoel Wim Kok om half zeven 's avonds. Jorge Zorreguieta had er in Sao Paolo van afgezien bij het huwelijk aanwezig te zijn. Wim Kok: ,,Toen wisten Rita en ik dat er groen licht was voor een verloving. Dat is bij mij wel merkbaar geweest.'' Rita Kok: ,,We hebben staan dansen in de kamer.''

Op 1 september 2003 werd het nieuwe onderkomen van het Feuersteincentrum geopend. Bij die gelegenheid trokken Rita Kok en Irène Steinert samen een doek van het portret van de naamgever. ,,Ze had een hekel aan linten doorknippen'', zegt Steinert nu. ,,Alleen deze keer deed ze het met plezier.''

Angst

Het laatste regeringsjaar van Wim Kok was angstig. Op 20 augustus 2001 had Pim Fortuyn in Twee Vandaag zijn politieke entree aangekondigd. Op 30 augustus maakte Wim Kok zijn vertrek uit de politiek bekend. ,,Sinds 11 september heerste er een constante spanning in huis'', zegt Rita Kok.

Na 11 september zag Kok uit angst voor terroristische aanslagen zoveel mogelijk van buitenlandse reizen af. ,,Er was ook in Nederland een grote mate van onverdraagzaamheid'', zegt hij daar nu over. ,,Als je weet dat je niet meer wordt herkozen, kun je je concentreren op je afscheid. Dat deed ik niet. Ik bezocht zwakkere wijken, ging in debat. Ik voelde dat ik nodig was.''

,,Hij wilde het land niet alleen laten'', zegt Rita Kok. ,,Je weet niet wat er vandaag of morgen kan gebeuren'', zei Wim tegen Rita. ,,Ik wil hier zijn.''

Er stonden twee punten op de politieke agenda die de spanning verhoogden: de verschijning van het Srebrenicarapport van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) en de verkiezingen. Toen het NIOD-rapport op 10 april 2002 verscheen, was het dilemma voelbaar aan de keukentafel in Amsterdam. Kok zou niet nadrukkelijk genoeg de leiding hebben genomen.

Rita Kok: ,,Het was heel moeilijk. Je had al die Bosnische mannen die werden afgevoerd en het onrecht dat hun werd aangedaan. En je had de Nederlandse blauwhelmen die voor hun gevoel ten onrechte verweten werd dat ze laf waren en zich niet hadden ingezet. Wat moest Wim doen?''

,,Dit trek ik niet meer'', zei Wim Kok in het weekend voor zijn aftreden tegen Rita. ,,Ík heb geen schuld, maar toch moet ik mijn verantwoordelijkheid nemen.'' ,,Weet je het wel zeker?'', vroeg zij. Hij legde het haar nog een keer uit. Rita Kok: ,,Ik stemde daarmee in. Het leed van die duizenden slachtoffers en hun nabestaanden was zijn persoonlijk lijden geworden. Ik accepteerde van hem dat zijn grens bereikt was.''

Wim Kok maakte zich grote zorgen over de manier waarop Fortuyn de media inpakte. Rita Kok: ,,Ik weet nog dat ik na afloop van het lijsttrekkersdebat na de gemeenteraadsverkiezingen chagrijnig naar bed ging. Ik was zo boos. Voor mijn gevoel had Witteman partij gekozen voor Fortuyn. Melkert was niet in vorm.''

Na de moord op Fortuyn en de verkiezingen van 2002 nam de spanning alleen maar toe. Rita Kok: ,,Mensen zeiden felle dingen tegen ons bij de bakker of op straat. Ze scholden Wim uit voor `klootzak'. De mentaliteit was veranderd. Dat nuchtere volk, ik herkende het niet meer. Ik ben zelden zo bang geweest als toen er na de moord op Fortuyn rellen uitbraken op het Plein in Den Haag. Ik dacht: Wim, ik hoop dat je hier heelhuids uitkomt.''

Het huis werd bewaakt. Mensen belden op en legden de hoorn op de haak. Op een nacht vlak na Prinsjesdag parkeerde een auto voor de deur. Het slaapkamerraam stond open. Wim Kok sliep, maar Rita lag te luisteren. ,,Jij zei toch dat Kok hier woont?'', zei een mannenstem. Een ander bevestigde dat. ,,KOK MOORDENAAR!'', schreeuwde de eerste. Het autoportier sloeg dicht, voetstappen stierven weg. Rita zat rechtop in bed. Kok sliep door.

Rita: ,,Dat kwam zo hard aan. Ik heb niet geweten dat ik zo kwetsbaar was. Ik huilde. Ik heb verbaasd naar mezelf zitten kijken. Ik was mijn harnas kwijt.'' De volgende morgen zei ze tegen Wim: `Als dit nog een keer gebeurt, ga ik verhuizen.'

Het was tussen mij en Wim geen liefde op het eerste gezicht

Toen Zorreguieta besloot niet te komen dansten we de kamer door

Dit is een ingekort interview uit Getrouwd met de premier, de first lady's van Nederland in veertien portretten, dat maandag verschijnt bij uitgeverij Plataan. Samenstelling: Peter Rehwinkel. ISBN 9058072010. Prijs: 16,50 euro. 256 pagina's.