Hard Rusland

Begin vorige maand stierf de Moskouse grootmeester Valentin Arbakov, 52 jaar oud. Tien jaar geleden had hij een mooie rating van 2575, maar dat was veel minder geworden en de laatste jaren stond hij vooral nog als een geweldige snelschaker bekend.

In zijn boek Russian Silhouettes merkt Genna Sosonko op dat Karen Grigorian, Alvins Vitolins en Lembit Oll, drie schakers uit de vroegere Sovjet-Unie die zelfmoord pleegden, in het gewone schaak zeer sterk waren, maar nog veel meer uitblonken in het snelschaak.

Hij ziet een verband: het gewone schaak geeft tijd voor twijfel en onzekerheid en juist bij onstabiele geesten met een gepijnigd zenuwstelsel zal dat tot fouten leiden. Bij het snelschaak is er geen gelegenheid tot aarzeling en zelfverwijt en daarin kon hun natuurlijk talent tot zijn recht komen.

Arbakov pleegde geen zelfmoord, tenminste niet direct. Hij was een alcoholist, net als een paar andere Moskouse schakers die de afgelopen jaren op relatief jonge leeftijd stierven en van wie grootmeester Alexei Vyzmanavin de bekendste was.

Arbakov speelde nog wel af en toe gewone toernooien, maar vooral was hij de held van de vluggeraars in het Sokolniki-park of op de club Oktober, dichtbij het gelijknamige metrostation. Journalisten die gehoord hadden over de legendarische vluggeraar Arbakov, over wie het gerucht ging dat hij een positieve score tegen Michail Tal had, gingen hem opzoeken in het park of bij Oktober en dan vonden ze hem vaak niet.

Bijvoorbeeld de Amerikaan J.C. Hallman, die vorig jaar het boek The Chess Artist schreef over een reis die hij samen met de Amerikaanse schaker Glenn Umstead maakte naar Kalmukkië. Toen ze in Moskou kwamen, hoorden ze dat Arbakov 's avonds op de club Oktober zou zijn. Daar moesten ze dus heen, want Umstead wist van Arbakovs reputatie en wilde graag tegen hem spelen, maar Arbakov kwam niet opdagen.

Zo zijn er meer verslagen die vertellen dat Arbakov ergens niet kwam opdagen waar hij wel moest zijn, ook bij officiële toernooien, en als hij wel kwam, was hij soms dronken.

Op die club Oktober ben ik nooit geweest, maar het moet een indrukwekkend voorbeeld zijn van glorie en verval van het Russische schaakleven. Iedereen kent het Centrale Huis van de Schakers op de Gogol boulevard, maar Oktober is heel anders dan dit paleisje. Levendiger en gefrequenteerd door vele grootmeesters, maar gehuisvest in armoedige kelderkamers, met als wc een stinkend gat in de grond.

Vroeger waren er schaakclubs in bijna ieder district van Moskou, maar daar is bijna niets van over en de stamgasten van Oktober zijn bang dat ze ook dit laatste toevluchtsoord zullen kwijtraken, omdat er in het nieuwe Moskou alleen nog plaats is voor instellingen met geld.

,,Het moderne Rusland is een harde plaats om te leven, vooral als je geen vrienden of familie hebt die je kunnen steunen'', schreef de naar Ierland geëmigreerde Rus Alexander Baburin naar aanleiding van de dood van Valentin Arbakov.

Wit Arbakov-zwart Huss, Bad Ragaz 1994

1. c2-c4 e7-e6 2. d2-d4 Pg8-f6 3. Pg1-f3 b7-b6 4. g2-g3 Lc8-a6 5. b2-b3 Lf8-b4+ 6. Lc1-d2 Lb4-e7 7. Pb1-c3 c7-c6 8. e2-e4 d7-d5 9. Dd1-c2 0-0 Beter was 9...dxe4, want nu krijgt zwart een gevaarlijke koningsaanval te verduren. 10. e4-e5 Pf6-e8 11. Lf1-d3 h7-h6 12. 0-0 Pb8-d7 Hij laat de aanval rustig komen, alsof hij zich van geen kwaad bewust is. Actiever was 12...Pc7 13. Tae1 c5. 13. Ta1-e1 Pe8-c7 14. Dc2-c1 Tf8-e8 Nu had hij misschien met 14...c5 15. Lxh6 cxd4 nog terug kunnen vechten, hoewel dat er ook erg slecht voor hem uitziet. 15. Ld2xh6 g7xh6 16. Dc1xh6 Pd7-f8

jmMejblm

aMbMcgmM

iagmgmME

mMmgAMmM

MmGAMmMm

mGBImHAM

GmMmMAMA

mMmMDJFM

17. Te1-e4 Een mooie zet. Wit had overigens een prettige keuze, want de andere manier om van veld e4 gebruik te maken, 17. Pe4 dxe4 18. Txe4, was ook heel sterk. 18...dxe4 18. Pc3xe4 Pf8-g6 19. Pe4-g5 Le7xg5 20. Pf3xg5 Dd8xg5 Hij legt het hoofd in de schoot. Na 20...Te7 21. Dh7+ Kf8 22. Lxg6 Ke8 23. Pxf7 Db8 24. f4 Kd7 f5 zou een aardige stelling ontstaan waarin wit vier pionnen voor de toren heeft en glad gewonnen staat. 21. Dh6xg5 Te8-d8 22. h2-h4 Het kan op vele manieren en het directe 22. Lxg6 fxg6 23. Dxg6+ gevolgd door f2-f4-f5 zou de simpelste zijn. 22...Td8xd4 23. Ld3-e2 Kg8-f8 24. h4-h5 Pg6-e7 25. h5-h6 Kf8-e8 26. h6-h7 Ke8-d7 27. Dg5-h6 c6-c5 28. h7-h8D Ta8xh8 29. Dh6xh8 La6-b7 30. Dh8-g7 Kd7-e8 31. Dg7-h8+ Ke8-d7 32. Dh8-f8 Td4-d2 33. Tf1-d1 Td2xd1+ 34. Le2xd1 Zwart gaf op.