Filmmuseum vindt `verloren' film Valentino

Het Amsterdams Filmmuseum heeft een filmarcheologische vondst van wereldbetekenis gedaan. Uit de nalatenschap van een filmverzamelaar uit Haarlem is een complete kopie gerestaureerd van een verloren gewaande film met de sterren Rudolph Valentino en Gloria Swanson. Dit heeft het Filmmuseum vandaag bekendgemaakt. De film zal na voltooiing van de restauratie in april volgend jaar worden vertoond.

Het gaat om Beyond the Rocks, een zwijgende film uit 1922, van de Amerikaanse regisseur Sam Wood. De film, de enige waarin Valentino en Swanson ooit samen speelden, werd sinds eind jaren twintig als verloren beschouwd omdat er geen kopieën meer van te vinden waren. Het exemplaar dat nu in het Filmmuseum gereed wordt gemaakt voor vertoning, is een Nederlandse kopie. Ze is ingekleurd en heeft daardoor een ,,sepia-achtig waas'' gekregen, volgens M. Mallon van het Filmmuseum. Bij de restauratie worden de inkleuringen, die voorzover bekend alleen in Nederland zijn toegevoegd, hersteld. Morgenavond worden beelden uit de film getoond in het tv-programma R.A.M. op Nederland 3.

De film dook in delen op in een omvangrijke nalatenschap die het Filmmuseum in het jaar 2000 kreeg na het overlijden van de verzamelaar. Volgens Mallon beslaat de hele collectie zo'n ,,tweeduizend roestige filmblikken''. Een medewerker herkende op een van de filmrollen de twee acteurs, maar zag het volgens Mallon ook aan de tussentitels. Het Filmmuseum had namelijk nog een strook van een meter of dertig – zo'n minuut film – uit Beyond the Rocks.

Het duurde twee jaar voor een substantieel deel van de film uit de verschillende blikken was geconstrueerd, maar toen zaten er nog veel onduidelijkheden in en er miste een groot stuk uit het midden. Dat werd in 2003 alsnog gevonden en nu is de film compleet, zij het hier en daar ernstig beschadigd.

Beyond the Rocks, gebaseerd op een roman van Elinor Glyn, is een liefdesdrama van 81 minuten, zes akten, waarin een jonge vrouw (Swanson) tot twee keer toe van de dood wordt gered door een knappe jonge edelman (Valentino). Omdat ze getrouwd is met een rijke oude man (uit liefde én om haar oude vader te onderhouden), kan ze haar hart niet volgen. Totdat de oude echtgenoot in een daad van zelfopoffering naar Afrika vertrekt, daar wordt gedood en stervend het jonge paar zijn zegen geeft.

Een Nederlandse recensie uit oktober 1923, in het vakblad NCW, prijst de film, hier Gouden boeien geheten, om ,,boven alle lof verheven'' mise-en-scène en fotografie. Met name de ,,spannende opnamen in het hooggebergte'' worden genoemd. En de sterren: `Rodolphe' Valentino (,,de lieveling van het Amerikaanse publiek'') en Gloria Swanson als ,,het zielige gemartelde vrouwtje, aarzelend tusschen liefde en plicht''. In de publiciteit voor de film werd nog speciaal melding gemaakt van de vijftig kostuums die Swanson voor haar rol kreeg en de echte juwelen die zij daarop droeg.

Regisseur van Beyond the Rocks was Sam Wood (1883-1949), die later successen zou regisseren als het melodrama King's Row (1942), de Hemingway-verfilming For Whom the Bell Tolls (1943) en de Marx-brothersfilms A Night at the Opera (1935) en A Day at the Races (1937). Hij stond meer bekend als een kundig dan als een interessant regisseur. Hij kreeg viermaal een Oscar-nominatie.

Wood raakte bij veel van zijn collega's uit de gratie in de jaren dat onder de bezielende invloed van de Red Scare van senator Joseph McCarthy in Hollywood op communisten werd gejaagd. Wood werd in 1944 de eerste voorzitter van de uitermate nationalistische Motion Picture Alliance for the Preservation of American Ideals. Hij kwam vrijwillig collega's aangeven bij de Senaatscommissie die `on-Amerikaanse' activiteiten onderzocht en beschuldigde vijf regisseurs ervan dat zij ,,proberen ons de Rode Rivier in te sturen'', zo valt te lezen in Print the Legend (1999) van Scott Eyman.

Het nieuws dat in Amsterdam tenminste íets was teruggevonden van Beyond the Rocks, dook zomer 2002 al op tussen de smachtende berichten in verschillende nieuwsgroepen van Valentino-fans op het internet. Een verzamelaar liet weten bereid te zijn ,,top dollar'' te betalen voor een kopie. Volgens Mallon zal het Filmmuseum verschillende kopieën van de film laten rouleren voor de distributie. De film wordt naar zijn verwachting ook uitgebracht op dvd.