En is er ook nog tijd voor pret met moslims?

JA zeggen Elena Simons, Senay Özdemir en Kaltoum Boufangacha. Ze willen clichébeelden over moslims in Nederland bijstellen, vertellen ze aan Yaël Vinckx

Elena Simons was een keurig meisje op een keurig gymnasium in Amsterdam-Zuid. Na haar eindexamen ging ze naar Amerika, waar ze een jaar lang studeerde aan een keurig, wit college. Terug in Nederland ging ze naar de Rietveld kunstacademie. En toen boorden twee vliegtuigen zich in het World Trade Centre in New York.

Het was het begin van de oorlog tegen het moslimterrorisme. Ook in Nederland verhardde het debat. Wie niet inburgerde, moest een boete krijgen of moest vertrekken. Wij tegen zij – en omgekeerd. Maar veel moslims herkennen zich daar niet in.

Elena, niet-moslim, keek en luisterde en dacht na. Moslims? Ze kende er niet één! Ze besloot hen daarom op te zoeken (,,hallo, u bent een moslim?'') en een boek te schrijven over haar ervaringen, Pret met moslims, dat gisteren verscheen.

Nog voor haar zoektocht schreef Elena de bestaande beelden over moslims en de islam op. Die lijst liegt er niet om. Moslims zijn onbetrouwbare Marokkanen en ondernemende Turken. Moslims stelen tasjes. Moslims slachten kippen en schapen op het balkon en rekruteren hun eigen kanonnenvoer voor de terreur in talloze moskeeën in het land.

De islam komt er niet veel beter van af. Dat is een achterlijke cultuur, waarin mannen vrouwen mogen slaan die dan weer in een blijf-van-mijn-lijfhuis belanden. De islam is ook een moskee, met ,,gejengel uit een toren'', aldus Elena Simons.

VELE MOSLIMS LATER

Vele moslims later zijn de denkbeelden over de islam en zijn aanhangers in Simons' boek veranderd. Omar is een moslim. ,,Mee in bed gelegen'', noteert ze droogjes. Mimoun is een moslim. ,,Prachtige ogen. Verder niet mooi'', schrijft ze.

Ze ziet meer. Van Mimoun hoort ze dat hij niet wil dat zijn ouders Nederlands leren. ,,Ik wil niet dat ze ooit kunnen verstaan wat er over hen verteld wordt op televisie'', zegt hij tegen haar. Met Sukran gaat ze een dagje naar het pretpark Six Flags. Tussen achtbaan en suikerspin vertelt de Turkse vrouw tot Elena's verbazing dat de Nederlandse verzorgingsstaat migranten lui heeft gemaakt. Met de gehoofddoekte Layla bezoekt ze een seksshop, waar ze butt plugs ontdekken. ,,In alle maten'', giechelen beide vrouwen.

Eenmaal toegepast op individuen blijken de abstracte vooroordelen niet te bestaan – althans, niet in Elena's wereld. Moslims zijn niet eng, ze zijn vooral lief en leuk. Je kunt ze zelfs aaien, en dat deed Elena dan ook regelmatig.

Natuurlijk zijn er ook moslims met een minder schone lei. Karim is een misdadiger die een gevangenisstraf van zeven jaar uitzit. Dat kan Elena overigens niet deren, die gaat gezellig een middagje met hem badmintonnen op de luchtplaats. Mohammed Cheppih is korte tijd bestuurslid van de omstreden Arabische Europese Liga (AEL). Elena merkt na een middagje met hem te hebben gewinkeld op dat hij ,,zo heerlijk ontspannen over destructie'' is.

Is Pret met moslims ironisch bedoeld, comic relief? Deels. Al houdt Elena Simons deze middag vol dat het serieus is. ,,Ik kom van de Japanse acupuncturist en ben misschien wat wazig'', had ze voor de afspraak gemaild. Dat klopt. Een frêle meisje met grote poppenogen dat stilletjes aan Lapsang Suchong-thee nipt. Ze weet niet meer hoe ze op het idee kwam pret met moslims te hebben. Ze weet nog wel waar ze was: in haar kamer nabij de Amsterdamse Nieuwmarkt, aan haar bureau. ,,Ik hoorde waarschijnlijk een negatief bericht op de radio en moet hebben gedacht: waarom doet niemand eens iets leuks met moslims?''

Leuk was het zeker, tien maanden met moslims. Maar had Elena geen nare ervaringen, bijvoorbeeld met Marokkaanse hangjongeren? Natuurlijk, knikt ze, maar echt naar werden die nooit. Bilal kwam niet opdagen. En de kleine Omar werd boos toen Elena hem op ijs trakteerde. Hij gooide zijn Solero Tropical op de grond en haalde zijn grote broer. ,,Omar zegt dat jij hem hebt geslagen'', gromde die broer. Sommige vooroordelen zijn nu eenmaal waar.

En dan was er Khalid, die haar rechtstreeks vroeg: ben jij joods? Daar schrok ze van, want ja, ze is joods, maar nog nooit vroeg iemand haar dat zo recht op de man af.

Het boek van Simons is een poging om de bestaande denkbeelden over moslims in een verhardend debat te veranderen – al voert ze haar pogingen soms tot in het absurde door. Zo laat ze zich slaan tijdens corrigerend tikkertje, `een actief spel voor een man en een vrouw'.

Elena Simons is niet de enige die de bestaande vooroordelen op de hak neemt. Talloze jonge moslims herkennen zichzelf niet in het debat dat nota bene over hen gaat en sleutelen aan de beeldvorming over allochtonen.

EEN EIGEN BLAD

Senay Özdemir is een van hen. Ze is een 33-jarige gescheiden vrouw, en is deze ochtend gekleed in een joggingbroek en een T-shirt, want ze heeft net hardgelopen. Ze noemt zichzelf een nieuwe Nederlander – maar dan wel met behoefte aan een eigen tijdschrift. `Sen, voor de mediterrane vrouw' is de titel van haar nieuwe glossy, die drie weken geleden uitkwam. ,,Ik woon hier, werk hier, spreek Nederlands, heb een Nederlands paspoort, eet zelfs spruiten! Maar toch, ik ben voor twintig procent anders. Ik kom uit een andere cultuur.''

Hoe Nederlands ze zich ook voelt, bij Nederlandse glossy's voor vrouwen voelt ze zich niet thuis. Daar gaat het nooit over Nederlands-Turkse vrouwen als zijzelf. Ze graait het tijdschrift Elle van het bijzettafeltje in haar huis in de chique Rotterdamse buitenwijk Hillegersberg. ,,Weduwe op je 29ste'', leest ze voor. Dat lot kan een Turkse vrouw ook treffen, weet ze, maar de consequenties zijn niet dezelfde.

Haar scheiding bijvoorbeeld, drie jaar geleden. Ze wil niet zeggen dat een scheiding makkelijk is voor Nederlandse vrouwen. Maar het is wel anders. Turkse vrouwen krijgen vaak de verkeerde aandacht, want ,,ze zijn geen maagd meer en dus beschikbaar''. Daarnaast moeten ze vaak bewijzen dat zij, ondanks het feit dat hun man van hen af wil, nog geen slechte vrouwen zijn.

Over het allochtonendebat kan Senay Özdemir zich mateloos opwinden. Want het gaat over haar, en tegelijk gaat het niet over haar. Ook aan de commissie-Blok die onderzoek deed naar integratie en het beleid in de afgelopen decennia, ergert ze zich. ,,Zo'n commissie kost alleen maar geld'', zegt ze verontwaardigd.

Pikant detail: de conclusies van de commissie (de integratie is grotendeels gelukt, het integratiebeleid is mislukt) komen wonderwel overeen met haar eigen familiegeschiedenis. In 1976 verhuisden haar ouders van Safransbolu nabij de Zwarte Zee naar Dordrecht. Senay was toen zeven jaar oud. Haar vader gaf Turkse les, haar moeder maakte kantoren schoon en sorteerde kleding in een fabriek. Haar rug ging eraan kapot. Senay ging naar de havo, deed een hbo-opleiding Engels en Frans, werkte voor uitzendbureaus en werd uiteindelijk bekend als omroepster voor de Tros.

,,Veertig jaar migratie'', fulmineert ze. ,,En de eerste twintig jaar hebben niets opgeleverd! Mijn ouders zijn nooit aangemoedigd in zichzelf te investeren. Ze hebben meegeholpen de Nederlandse economie op te bouwen maar hebben er niets voor teruggekregen. Maar als je besluit samen iets op te bouwen, moet je ook je verantwoordelijkheid nemen.''

Eigenlijk wil ze met haar blad Sen – kort voor haar eigen voornaam, a la Linda, de televisiester die een blad met haar eigen naam uitgeeft – iets dat de huidige politiek afwijst: integratie met behoud van eigen identiteit. De PvdA noemt het een ,,achterhaald idee'' en de VVD spreekt over een ,,misleidend mantra van de multiculturele samenleving'', het is de werkelijkheid voor Senay Özdemir.

Want deze onderwerpen komen aan de orde in haar nieuwe blad: vrouwenbesnijdenis, bloedwraak en een Turks kiprijstpannetje, maar ook modereportages en een bespreking van een boek van het bekende schrijversechtpaar Nicci French. Het is, zegt ze, niet alleen haar belevingswereld, maar die van vele allochtone vrouwen in Nederland.

De Marokkaanse actrice Kaltoum Boufangacha speelt deze maand in Papapel van theathergroep Drang – en ja, ze heeft alweer de rol van vrouw uit een andere, onbekende cultuur. Maar vervelend vindt ze het niet om als allochtoon gecast te worden. ,,Mijn lichaam is mijn instrument. En ik ben een donkere vrouw. Bovendien, wat is er mis mee allochtoon te zijn? Aan die typecasting wordt te veel waarde gehecht.''

Een maand geleden trad ze op in de Gesluierde Monologen, de moslimvariant van de Vagina Monologen. Ze speelde er onder andere een lesbienne uit Casablanca die in Nederland een preutse vriendin krijgt. (,,Toen mijn zusters op bezoek kwamen, gingen ze gelijk de badkamer in. Trokken ze gelijk hun kleren uit. Maar mijn vriendin zat ineengedoken op de bank naar het nieuws te kijken. Ze wilde niet eens mijn rug wassen.'')

Achter de koffie in een Haags etablissement moet Kaltoum grinniken. Ze staat op het breukvlak tussen twee culturen. Vlekkeloos Nederlands spreekt ze – maar op het toneel kan ze nog altijd een vet Marokkaans accent opzetten. Hollandse nuchterheid straalt ze uit – maar op het podium danst ze een uitbundige Arabische dans, waarbij de belletjes op haar rijk versierde gordel rinkelen.

Haar ouders kwamen begin jaren zeventig naar Nederland, zij is hier geboren. Ze ging naar de havo en de pabo, maar koos uiteindelijk voor de Toneelacademie in Utrecht. Evenals Senay Özdemir kan ze zich ergeren aan het Nederlandse integratiebeleid dat in haar ogen zo tekort is geschoten.

SLACHTOFFERSCHAP

Maar evenzeer kan ze zich opwinden over de Marokkaanse gemeenschap. Over de hypocrisie en de schijnheiligheid. ,,Tientallen meiden laten zich dichtnaaien voor hun huwelijksnacht. We weten het en we houden onze mond.'' Of over het gebrek aan eigen verantwoordelijkheid. ,,Nooit hebben we iets aan onszelf te danken. Alles ligt in Allahs handen. Dat slachtofferschap doet ons nog eens de das om!''

Er zit weinig anders voor haar op dan te laten zien hoe het anders kan, zegt ze, want in het huidige integratiedebat herkent ze zich niet. ,,Achtergestelden die geen opleiding hebben en in getto's wonen. Criminelen. Dat ben ik niet!'' Goed voorbeeld doet volgen, meent ze. Voor Kaltoum Boufangacha betekent dat acteren tot ze erbij neervalt. Vooralsnog in `allochtone' rollen. En op een dag hoopt ze te worden gevraagd om haar eigenheid, ,,om mijn eigen kleur''.

Elena Simons, Pret met moslims, uitgeverij Querido, www.pretmetmoslims.nl

Life-styleblad Sen, uitgeverij Medusa

Toneelstuk Papa Pel, theatergroep Drang, t/m 2 mei Scheveningen, www.drang.nl