De literaire X-factor

Met hulp van lezers gaat de Achterpagina op zoek naar de coolste boeken voor pubers.

Nog maar vijf jaar geleden, in januari 1999, stond in deze krant het eerste bericht over een bijzonder kinderboek. Het was het jaar ervoor verschenen in Groot-Brittannië en binnen korte tijd uitgegroeid tot een bestseller – een opmerkelijk succes voor de debuutroman van een onbekende Schotse schrijfster. Maar wat Harry Potter and the Philosopher's Stone werkelijk tot een fenomeen maakte, was het feit dat het boek bij volwassenen net zo populair bleek als bij de oorspronkelijke doelgroep. Ouders en kinderen vochten erom, wat uitgeverij Bloomsbury op het idee bracht om de roman ook in een volwassen editie uit te brengen – als stemmige paperback voor onder meer forensen in de metro, die liever niet met een kinderboek gezien wilden worden.

`Cross-over novels' worden ze genoemd – jeugdboeken die door volwassenen gelezen worden. Ze zijn er altijd geweest, denk maar aan leeftijdloze klassieken als Alice in Wonderland en Animal Farm (`De boerderij der dieren'). Maar sinds het verbijsterende succes van de Harry Potter-cyclus behoren `oversteekromans' tot de speerpunten van het uitgeversbedrijf. Het recenste voorbeeld is The Curious Incident of the Dog in the Night-Time van Mark Haddon, een speurdersroman met een autistisch jongetje als verteller die in Engeland zowel de Whitbread- als de Guardian-prijs won – in beide gevallen in verschillende categorieën. Het boek is als Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht ook in Nederland in twee verschillend vormgegeven edities uitgebracht.

Iedere oversteek heeft twee kanten. Er zijn honderden voorbeelden van kinderboeken die ook volwassenen aanspreken – en niet alleen omdat er, zoals in De kleine prins of Winnie-de-Poeh allerlei verborgen lagen in te ontdekken zijn. Maar zijn er ook honderden voorbeelden van `volwassen' boeken die leuk zijn voor jongeren? Literaire hoogtepunten die een publiek van pubers kunnen boeien? Het lijkt erop alsof die vraag ooit makkelijker en sneller beantwoord kon worden dan nu. Twintig, dertig jaar geleden was er een kastenwand vol boeken die de overstap van de kinder- naar de volwassenenliteratuur aantrekkelijk maakten. Je begon met Beekman en Beekman of Help, de dokter verzuipt! van Toon Kortooms; je ging door met de avonturenromans van A.den Doolaard of de fantastische verhalen van Belcampo; waarna de romantiek van Jane Eyre of Woeste Hoogten binnen handbereik lag.

De jonge lezers van tegenwoordig zijn lui of dom geworden. Misschien is `kritisch' een beter woord. De graaf van Monte-Cristo, de meesterlijke wraakroman die onder meer de jonge James Joyce op het schrijverspad zette, is met 1200 bladzijden natuurlijk te dik voor een tijd waarin ook televisie en computers om aandacht vragen. Gulliver's reizen gaat zelfs in gecoupeerde vorm (alleen de eerste twee delen) over de hoofden heen van lezers die niet thuis zijn in de Engelse politieke geschiedenis. 1984? Spannend verhaal, maar te veel ingewikkelde uitweidingen. De gedaanteverwisseling? Aardig concept, maar weinig meeslepend uitgewerkt. Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan? Goed plot, maar een laag tempo en veel tierelantijnen. De romans van Vestdijk? Zeg maar niets meer...

Bovenstaande titels zijn misschien aardig voor pubers die al met het leesvirus zijn geïnfecteerd. Maar met welke romans krijg je een jong publiek aan het lezen? Welke boeken hebben the X-factor? De Achterpagina roept op om suggesties te doen voor een toptien van (modern-)klassieke boeken – romans of verhalenbundels – waaraan geen tiener weerstand kan bieden; meeslepend, literair uitdagend en niet te dik. Liefst suggesties die stoelen op praktijkervaringen. Inzendingen vóór donderdag 22 april naar boekenhits@nrc.nl. Uitslag zaterdag 24 april.