...de krant antwoordt

Ik gun de lezer graag z'n irritatie, omdat die veelal terecht is. Hoe meer anonieme bronnen, `kenners' en welingelichte kringen opdoemen, hoe riskanter en dubieuzer een verhaal kan worden. Je moet er als lezer maar op vertrouwen. En als journalist moet je heel goed weten wat je doet, voordat je een artikel baseert op anonieme bronnen. De krant en de journalist zetten hun reputatie op het spel. Het kan de journalist z'n baan kosten, zoals Andrew Gilligan ook heeft ondervonden. In zekere zin ontleent de anonieme bron z'n geloofwaardigheid dus aan de kwaliteit van de krant waarin hij sprekend wordt aangehaald. Journalist en krant worden dan ook mede aansprakelijk gehouden voor wat de anonieme bron zegt. Er liggen bij anonieme informatie gevaren op de loer: manipulatie is makkelijker en verificatie moeilijker. In beginsel geldt bij deze krant dat anonimiteit alleen is toegestaan ,,indien de bron ernstige beroepsmatige of fysieke schade zou kunnen oplopen bij het bekend worden van zijn naam (zoals ontslag of bedreiging met geweld)'', zo zegt het Stijlboek.

Verder dienen de rubriekschef en de hoofdredacteur te weten wie de bron is. Dat is bij het overnemen van informatie uit buitenlandse kranten meteen een probleem. De Financial Times staat niet te springen om een Nederlandse krant te vertellen wie hun bronnen zijn. Eerlijkheidshalve biecht ik hier op er ook nooit naar te hebben gevraagd, of naar te hebben laten vragen. Hier wordt dus meteen een ander effect zichbaar. Anonieme informatie kan makkelijk worden `witgewassen' door het over te nemen. Het is al gauw niet meer ,,een anonieme bron in de Wall Street Journal'', maar ,,de Amerikaanse zakenkrant meldt...'' Hier past dus vooral nauwkeurigheid en vooral zorgvuldigheid.

In het gewraakte bericht, dat was toegeschreven aan de Wall Street Journal en de Financial Times stond de kop (`Shell geeft afgetreden top alle schuld van bijstelling') tussen aanhalingstekens. Daarmee wordt alvast aangegeven dat het een bewering is, een citaat, en niet meteen het laatste woord over de kwestie. Daarmee zijn we natuurlijk niet van onze verantwoordelijkheid af de regel is niet ,,zet maar tussen aanhalingstekens, dan mag alles''.

Uiteraard zijn op onze redactie de verhalen in de Financial Times over Shell gespeld. Die hebben we alleen niet overgenomen, omdat de FT zich steeds leek te baseren op maar één bron. Dat vonden we ronduit riskant. Maar toen op eerste paasdag zowel de Wall Street als de FT met gelijkluidende berichten kwam, konden we er moeilijk omheen. Bovendien hadden we op zaterdag 10 april een uitgebreide reconstructie gepubliceerd, waarop dit nieuws wonderwel leek aan te sluiten. In het bericht werd mijns inziens met voldoende precisie vermeld dat de FT ,,op basis van anonieme bronnen'' schrijft. Als illustratie daarvan haalt vervolgens ook de ,,anonieme Shell-kenner'' onze krant. Maar ik geloof dat we nog voldoende zorgvuldig te werk zijn gegaan om niet meteen te hoeven zwichten voor het verwijt dat we `klakkeloos' hebben gehandeld.