Slowaken hebben zich met dilemma opgezadeld

De Slowaken staan voor een duivels dilemma: bij de presidentsverkiezingen moeten ze morgen kiezen tussen een man die de democratisering en de weg naar Europa heeft bemoeilijkt, en zijn vroegere handlanger.

Schurk versus schurk. Zo kan volgens menige Slowaak de tweede ronde van de Slowaakse presidentsverkiezingen, morgen, kort worden samengevat. In de ring staan oud-premier Vladimír Meciar (61), die met zijn botte regeerstijl Slowakije in de jaren negentig tot politieke paria binnen Europa maakte, en Ivan Gašparovic (63), jarenlang Meciars rechterhand, totdat het in 2002 tot een breuk kwam met de meester.

Gašparovic kwam op 3 april verrassend door de eerste ronde, door Eduard Kukan, Slowakijes saaie maar degelijke minister van Buitenlandse Zaken en volgens alle peilingen de gedoodverfde winnaar, te verslaan met een piepklein verschil (3.500 stemmen). De zeer lage opkomst (48 procent) deed Kukan de das om. En de Slowaakse kiezer ziet zich nu, door eigen schuld, voor een duivels dilemma gesteld. Hoe kies je tussen twee kwaden?

Zelf vindt Gašparovic dat hij drie voordelen heeft ten opzichte van Meciar: hij ligt beter in het buitenland, communiceert beter en accepteert andermans meningen. Meciar, premier van 1994 tot 1998, hanteerde ondemocratische methodes en bracht daarmee Slowakijes EU- en NAVO-lidmaatschap serieus in gevaar. In 1995 liet hij de zoon ontvoeren van een opponent, de toenmalige president Michal Kovác. In 1996 werd parlementariër František Gaulieder uit het parlement gezet, op basis van een ontslagbrief die Gaulieder niet had geschreven.

Tot nu toe was het verleden van Meciar geen thema. Maar Gašparovic heeft het alsnog te berde gebracht. Het probleem is dat hij er zelf ook deel van uitmaakt. Gašparovic was in de jaren negentig de tweede man van Meciars HZDS (Beweging voor een Democratisch Slowakije). Hij was toen voorzitter van het parlement. Gaulieder houdt Gašparovic verantwoordelijk voor zijn verdrijving uit het parlement destijds.

Gašparovic, vorige week: ,,Als ik iemand schade heb berokkend, bied ik mijn excuses aan. Het zal niet meer gebeuren.'' Hij benadrukt dat hij indertijd deel uitmaakte van een ,,collectief'' en ,,niet opzettelijk'' handelde.

In 2002 richtte hij zijn eigen partij op, omdat hij niet hoog genoeg op de kieslijst van de HZDS was gezet. ,,Jij volgt een ander pad en dat is oké'', zei Meciar vorige week in een radiodebat. ,,Maar spuug niet op degenen uit wier midden jij tevoorschijn bent gekomen en zonder wie je niks zou zijn.'' Gašparovic: ,,Je liegt zoals je dat altijd hebt gedaan. Dat is wat jij bent – een leugenaar van het begin tot het einde. Laat mensen naar ons kijken en een vergelijking trekken.''

Meciar is misschien beruchter. Maar Gašparovic doet niet voor hem onder. Hij heeft banden met de Slowaakse Nationale Unie (SNJ), een club die Jozef Tiso verheerlijkt, de priester die in de oorlog president was van het pseudo-onafhankelijke fascistische Slowakije. De SNJ-leider is een holocaust-ontkenner. Gašparovic krijgt ook steun van ultranationalist Ján Slota, die de minderheden (Roma, Hongaren) graag verbaal aanvalt. Slota stelde een keer voor om met tanks naar Boedapest op te trekken.

In een commentaar spreekt dagblad SME een heel lichte voorkeur uit voor Meciar. Meciar kan als ,,bekeerde zondaar'' worden gepresenteerd, schrijft de krant die hem indertijd het hardst bestreed. ,,Als Tony Blair Gaddafi kan knuffelen, waarom zou Günter Verheugen [de EU-commissaris voor de uitbreiding, red.] dan niet met Meciar uit de voeten kunnen?'' De ironie stopt hier niet: ruim één miljoen Slowaken stemde bij de presidentsverkiezingen van 1999 op Meciar. Hij verloor. Nu heeft hij nog 650.000 aanhangers, maar maakt hij de beste kans ooit om te winnen. Meciars aanhang slinkt, zijn ster rijst. Een Slowaakse puzzel.

Brussel is bezorgd. Voorzitter Pat Cox van het Europarlement heeft al gezegd dat de nieuwe president ,,met een handicap'' begint. Vervalt het land nu wederom in ondemocratisch gedrag, dan kan Brussel besluiten om de geldkraan dicht te draaien. Meciar werkt intussen hard aan zijn imago. Hij ontkent keihard dat er ooit misstanden zijn geweest. ,,We zijn nooit diplomatiek geïsoleerd geweest. Dat is een absolute leugen, maar die leugen is in waarheid veranderd en leeft nu voort als de waarheid.'' Hij heeft een lijst gemaakt met prominenten die hem zouden steunen, onder wie Bill Clinton. Terwijl juist onder Clinton Slowakijes NAVO-lidmaatschap vijf jaar werd uitgesteld.

Meciar wil als president lid blijven van de HZDS. ,,In de wet staat niet dat een president geen lid van een partij moet zijn.'' Een journalist die hem vroeg of hij niet juist boven de partijen moet staan kreeg als antwoord: ,,Dat onderwerp bestaat niet.''