Oerversie van `Donkere kamer' ontdekt

Van de bekendste roman van W.F. Hermans, De donkere kamer van Damocles (1958), is een afwijkende oerversie ontdekt. Een particulier had het manuscript al dertig jaar in zijn bezit.

Het manuscript, een onvoltooid verhaal met de titel Een overgevoelige natuur, was oorspronkelijk bedoeld voor de bundel Paranoia (1953). Hermans besloot het echter uit te werken tot een roman. Op 26 mei zal het geveild worden door het Haarlemse veilinghuis Bubb Kuyper. Kuyper schat de waarde op 20.000 euro.

Hermans schreef het verhaal van 43 pagina's in het voorjaar van 1952 in een dummy van Multatuli's Woutertje Pieterse. Hermans vroeg zijn toenmalige uitgever Van Oorschot vaker om dummy's. Toen hij in 1973 naar Parijs verhuisde, verkocht hij een deel van zijn bibliotheek, en daarmee per ongeluk ook het manuscript. De koper kwam enkele jaren later tot de ontdekking dat in het boek een verhaal van Hermans stond. Dat de eigenaar het werk nu van de hand wil doen is niet onbegrijpelijk: handschriften van Hermans zijn zeer gewild bij verzamelaars. Het veilinghuis onthult niet wie de eigenaar is.

Volgens het veilinghuis bevat het `haastig neergeschreven' manuscript in de kern het gegeven van De donkere kamer van Damocles, maar wijkt het ook op een aantal punten daarvan af. Het verhaal is geschreven vanuit het perspectief van de hoofdpersoon Osewoudt, terwijl in de roman een anonieme verteller het woord neemt. Osewoudt beheert in het begin van de Tweede Wereldoorlog de sigarenzaak van zijn vader. Op een dag komt de jonge luitenant 'Jagtman' (in plaats van 'Dorbeck') binnen, die hem een fotorolletje geeft om te laten ontwikkelen. Jagtman lijkt precies op Osewoudt, afgezien van de kleur van zijn haar. Er volgen meer scènes die corresponderen met de roman. Het verhaal eindigt abrupt met de notitie `Rest vergeten'.

Willem Otterspeer, die aan de biografie van Hermans werkt, kent het verhaal niet maar zegt over het bestaan van meerdere voorstudies gehoord te hebben. ,,Maar bij het doorwerken van het omvangrijke Hermans-archief ben ik ze nog niet tegengekomen.'' Hij wil de voorstudie vergelijken met de roman. ,,Dan kun je de stilistische ontwikkeling van de schrijver bestuderen. Ik hoop dat het Letterkundig Museum, dat het Hermans-archief beheert, het document aankoopt.'' Anton Korteweg, directeur van het Letterkundig Museum, wil het graag hebben maar vindt de prijs te hoog. ,,Ik zou dan de helft van het aankoopbudget van 2004 kwijt zijn.''