Geen paniek over muziek

De klassieke muziek heeft het moeilijk. Concerten worden minder bezocht, instrumenten minder bespeeld, cd's minder verkocht en boeken over muziek voor een breed publiek minder gepubliceerd. Iwan Hewett, programmamaker bij de BBC, is niet de eerste die de crisis signaleert, maar hij is wel een analist met een originele uitweg en hij lijdt daarbij niet aan journalistieke kortzichtigheid en retorisch aangedikte zwartkijkerij.

Door een zeer lange aanloop te nemen, maakt hij de problemen allereerst groter. De kloof die hij signaleert is drieledig: die tussen de klassieke en de niet-klassieke wereld, die binnen de klassieke muziek tussen de vrienden en de vijanden van de hedendaagse muziek, plus binnen die hedendaagse muziek tussen de vooruitstrevende en de behoudende componisten en hun luisteraars. Moderne componisten hebben te weinig begrip kunnen kweken voor hun stijl. Dat men vervolgens binnen de klassieke wereld met nieuw gecomponeerde muziek demonstratief aansluiting zocht bij de klassieke traditie, was dan ook geen verrassing. De verschuiving van de partituur, het eigen spel en de concertzaal naar de geluidsdrager als belangrijkste bron om muziek te leren kennen, leidde tot een grotere concentratie op individueel genot en een wijze van luisteren die in de concertzaal ondenkbaar is.

Hoe genuanceerd Hewett zich ook toont in zijn diagnose, zijn oplossing is zonneklaar. Muziek moet weer muziek zijn en niet een verklankte boodschap; luisteraars moeten de tijd willen nemen voor muziek die niet meteen toegankelijk is en het onderscheid tussen high en low art moet worden hersteld. Het lijken uitingen van restauratie, maar ze komen voort uit modernisme. Dit isme is voor Hewett geen breuk met de traditie, maar de voortzetting ervan, terwijl postmodernisme staat voor regressie in plaats van continuïteit. Op lange termijn kreeg Hewett tot nu toe gelijk. Wat in den beginne vreemd en nieuw was, werd op den duur geïntegreerd in het oude en daarmee acceptabel. Vervolgens erkende iedereen dat de trendsetters veel interessanter zijn dan de trendvolgers.

Deze wet in de receptiegeschiedenis drijft echter op het besef dat kwaliteit van `hoge kunst' uiteindelijk zegeviert boven het gemak van `lage kunst'. Die wet staat onder druk in een periode waarin historisch besef en gevoel voor hiërarchie in kunst niet meer vanzelfsprekend zijn. Hewett ziet dit slechts als korte termijn-probleem. Klassieke muziek, zo luidt zijn korte termijn-oplossing, is van oorsprong een exclusief westers fenomeen en daarmee nauw verbonden met westerse waarden als rationaliteit en democratie. De huidige drang van andere culturen de status te verwerven van westerse muziek geeft aan hoezeer deze culturen hechten aan deze westerse waarden, aldus Hewett. Hij werkt het idee amper uit, maar het is wel een mooi vooruitzicht – en niet eens zo onrealistisch. De huidige crisis is slechts de zoveelste in het bestaan van de klassieke muziek.

Ivan Hewett: Music. Healing the Rift. Continuum, 272 blz. €22,50