Foto

De hierbij afgedrukte foto trof me zo dat ik nog precies weet waar ik haar kocht: in de toneelboekhandel op het Leidseplein, een jaar of vijf geleden. Het was de beste (zwartwit) foto die ik ooit van Arthur Miller en Marilyn Monroe had gezien.

We zien twee verliefde mensen, die toevallig beroemd zijn, losjes maar toch ernstig poseren terwijl het stedelijke landschap van New York zich majestueus achter hen verheft. Die achtergrond van snelwegen en brug geeft het tafereel iets hoopvols, hij suggereert een onbelemmerde toekomst voor het paar.

Een illusie, want er bestaan geen onbelemmerde toekomsten, maar ook daarom maakt die foto zoveel indruk: je weet precies hoe het met dit paar is afgelopen. De foto bleek gemaakt door de fotograaf Sam Shaw. Ik kwam de foto verder nergens meer tegen en werd dan ook aangenaam verrast door een recent krantebericht over de nalatenschap van Shaw.

Na de dood van Shaw in 1999 was zijn zoon in dozen op onbekende opnamen van Miller en Monroe gestuit. De foto's zouden tussen 1954 en 1958 in New York gemaakt zijn. Shaw junior had de rechten van de foto's aan de Duitse uitgever Thomas Lardon verkocht. ,,De foto's zijn uit een bijzonder gelukkige periode van haar leven'', vertelde Lardon. ,,Ze was toen net verliefd op de schrijver Arthur Miller, haar derde echtgenoot.''

Daar moet de foto met die brug bij zijn, dacht ik meteen, en ik wachtte nieuwsgierig het 128 pagina's tellende boek van Lardon af. Het klopte bijna.

In Marilyn The New York Years staan 43 foto's waarop Monroe hetzelfde witte jurkje draagt als op mijn foto. Ze zijn vermoedelijk op dezelfde dag genomen, ook omdat Miller steeds hetzelfde pak (gebroken wit) draagt. Miller staat op achttien van deze foto's, maar uitgerekend `mijn' foto is niet in het boek opgenomen, wel enkele foto's die kort voor of na dat moment zijn genomen.

De meeste foto's in het boek had ik nooit eerder gezien. Dat gold vooral voor de foto's van Monroe-in-het-witte-jurkje met Miller. We zien hen door New York flaneren, in een auto rondrijden, een hot dog eten en een colaatje drinken.

De foto's met Miller zouden in 1956, vermoedelijk kort na hun huwelijksdag (29 juni), op Manhattan gemaakt zijn.

Toen ik de foto's aan iemand liet zien, stelde die me al snel de onverbloemde vraag: ,,Waarom is het eigenlijk misgegaan tussen hen?''

Een begrijpelijke vraag bij het zien van zulke idyllische foto's, vooral als je weet dat het huwelijk al vier jaar later op de klippen liep.

Miller zelf wijdt veel wollige woorden aan de relatie in zijn autobiografie Timebends, maar veel wijzer word je er niet van. Ook de boeken over Monroe, voorzover ik ze ken, laten het nodige te raden over.

Wat mij bij herlezing van sommige delen opviel, was dat Miller als toneelschrijver steeds improductiever werd tijdens zijn relatie met Monroe. Hij was een vruchtbaar toneelschrijver geweest, maar er kwam opeens niets meer uit zijn handen. Marilyn was thuis vaak somber en rusteloos, ze vroeg voortdurend zijn aandacht. Zo ontstond er bij hem een writer's block dat hem enorm frustreerde.

Miller moet beseft hebben dat het met hem als schrijver gedaan was als hij met deze relatie doorging. Bij een échte schrijver gaat het schrijven nu eenmaal altijd voor het meisje. Mag ik het, als amateur-huwelijksconsulent, daarop houden?

,,Hope. Hope. Hope'', schreef Marilyn op een of andere bruidsfoto.

,,Now is forever'', liet Miller in de trouwring graveren.

De perfecte taal van de illusie, net als de foto hierbij.