Trotse T's van typograaf S.H. de Roos

S.H. de Roos had iets met Drachten. Hij bracht er de eerste drie jaar van zijn leven door en ging er na zijn pensioen vaak op bezoek. In de bossen bij het Friese dorp ging hij graag uit schilderen met zijn neef Jan Planting. Sjoerd Hendrik de Roos kon aardig aquarelleren, zoals te zien is op een tentoonstelling in Drachten, maar zijn kracht en betekenis liggen bij de typografie en het letterontwerpen.

S.H. de Roos (1872-1962) is een van de plaatsgenoten van wie Museum Smallingerland in Drachten werk verzamelt. Men bouwt daarbij voort op wat De Roos tijdens zijn leven het museum heeft nagelaten. Op de expositie Typisch de Roos is veel aandacht voor het niet-typografische werk van De Roos. Zo hangt er een aquarel gemaakt in Beetsterzwaag in mei 1946 met veel boemen, kippen en een kalfje. Net als het werk dat hij elders maakt, zoals op reis in Lugano, is het aardig en traditioneel maar niet meer dan dat. Dat geldt ook voor zijn vroegere en latere schilderijen en litho's, al hebben de portretten die hij eind jaren negentig maakte van onder andere Volendamse vissersvrouwen maakte een zekere charme. Je ziet een invloed van Japanse prenten en soms doen ze een beetje aan James Whistler denken. Het werk dat hij na zijn studie aan de Amsterdamse tekenschool en Rijksacademie maakte in opdracht van meubel- en blikfabrieken is vooral ambachtelijk.

Pas als er letters bij komen kijken krijgt het werk van De Roos kracht. Dan zie je waarom hij geldt als een van de grote grafische hervormers van Nederland. Hij introduceerde hier begin twintigste eeuw de gedachten van de Britse boekkunstenaar en ontwerper William Morris. De Roos werd in 1907 door een kennis weggehaald bij de blikfabriek en kreeg een passender als tekenaar bij lettergieterij Amsterdam, voorheen Tetterode. Daar bleef hij tot zijn pensioen in 1941. Zijn erasmus en libra zijn prachtige lettersoorten die nog altijd fris en stoer ogen. De Roos' ex-librissen en vooral zijn ontwerpen van titelbladen en boekomslagen tonen de kracht waarmee hij, rijkelijk laat, de negentiende-eeuwse saliegeest uit typografisch Nederland verdreef.

Op de tentoonstelling ligt een exemplaar uit 1924 van het boek De Tors van C.S Adama van Scheltema waar De Roos het omslag voor ontwierp. Binnen een kader van acht parallelle rechthoeken van ingelegd goud draagt een trotse T het beeld. Die T is letter en symbolisch sieraad tegelijk. Op zo'n moment is De Roos de vaderlandse Morris.

De kleine tentoonstelling is spaarzaam met informatie. Bij de ex-librissen wil je graag weten wie de opdrachtgever was, zodat je begrijpt waarnaar een ontwerp verwijst. Waarom anders een microscoop, of man met sigaret en peinzende zeemansblik afgebeeld?

De tentoonstelling moet het hebben van prachtige voorbeelden van toegepaste letterkunst. Mooie bladen met letters die hij maakte voor lettergieterij Tetterode, zoals de Bilderdijk-initialen uit 1907-1909, horen tot het sierlijkste dat op dat terrein in ons land is gemaakt.

Expositie: Typisch De Roos. Museum Smallingerland, Museumplein 2, Drachten. T/m 23/5, di-za 11-17, zo 13-17. Inl.: 0512-515 647. Catalogus €5. (isbn 90-367-1976-3)