Nederlandse leeuw bindt niet

Grafisch ontwerpers hebben niets met de Nederlandse leeuw. In een prijsvraag voor een nieuw alternatief rijkswapen verdween het dier van het toneel.

Misschien denkt u er niet elke dag over na, over het rijkswapen. Maar zegt het u nog iets? Die drie leeuwen, het kroontje, het schild, de hermelijnen mantel? Zo niet, dan behoort u tot de 42 procent Nederlanders die zich niet of minder kunnen vinden in het huidige rijkswapen. Dat cijfer komt althans uit een onderzoek van het NIPO dat in opdracht van drukkerij Koninklijke De Swart is uitgevoerd. Vooral de jongeren snappen het wapen niet, zo bleek. Wat zijn die pijlen in de vuist van die ene leeuw, wat moet dat zwaard bij die andere. Kort gezegd: het wapen is niet meer van deze tijd. Het drukt niet meer uit wat ons Nederlanders anno 2004 bij elkaar houdt.

Koninklijke drukkerij De Swart bedacht een prijsvraag. De drukkerij bestaat tweehonderd jaar en vroeg ter ere daarvan veertig studenten van de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag een nieuw rijkswapen te ontwerpen. Dat had net zo goed een nieuw volkslied kunnen zijn. Maar ,,omdat we als drukkerij een grafische insteek hebben'', meldt directeur Frans-Theo Niemeijer, werd het het rijkswapen.

En zo kwam er een jury met als voorzitter Tweede-Kamerlid Stef Blok (VVD), momenteel druk met andere samenbindende factoren, namelijk in de commissie Integratie. En verder Gerda Havertong (o.a. van Sesamstraat en uit Suriname), schaatsgod Bart Veldkamp, schrijver Bart Chabot, voorzitter van de Hoge Raad van Adel baron Schimmelpenninck van der Oije en grafisch ontwerper Bob van Dijk. Zij kozen uit de veertig ontwerpen vijf genomineerden, die hiernaast zijn afgedrukt, en uiteindelijk voor Anne Milten als winnares. Een eigentijds en speels beeldmerk waar alles inzit, zo oordeelde de jury.

De jonge ontwerpers hebben weinig met het huidige rijkswapen. Althans, Aschwin de Hoog vindt dat de leeuwen en het wapen voor ,,oorlogvoeren staan, iets van vroeger''. Winnares Anne Milten vindt dat er in het huidige wapen ,,te veel ruis zit. Te veel kleine symbooltjes, zoals de pijlen die de zeven toenmalige gewesten representeren en de vlakjes waarvan ik zelfs alweer vergeten ben waar ze voor staan''. Sabrina van Duijn vindt het huidige wapen ,,te kitscherig, met dat goud en bont. Het heeft weinig met de mensen in Nederland te maken'', vindt ze.

Van de vijf genomineerden kwam alleen Casper Schipper met het koningshuis op de proppen, in de vorm van een kroontje. Sabrina van Duijn had het nog wel geprobeerd, een kroontje op haar ontwerp te plaatsen, zegt ze. ,,Maar uiteindelijk voegde dat inhoudelijk weinig toe.''

Winnares Anne Milten koos computerbeeldtaal: punt NL. Ze had eerst BV NL bedacht, omdat ,,Beatrix Nederland zakelijk bestuurt, als een BV, en omdat we als Nederland eigenlijk een BV zijn van de Europese Unie''. Maar BV vond ze een te negatieve klank hebben. ,,Een wapen is niet bedoeld als preek, het moet eerder een spiegel zijn.'' Dus nam ze de EU, in plaats van de BV. Omdat de Europese Unie steeds belangrijker zal worden, maar ook om het gevaar ervan te laten zien. ,,Dat we onze identiteit kunnen verliezen in een grotere gemeenschap.''

Aschwin de Hoog koos voor de twaalf provincies, en het woord `Nederland', in een letter die ontworpen is door Lucas de Groot, zegt hij. Verder koos hij voor strakke kaders, ,,want we denken hier in kaders, maar ik heb ze wel open gelaten, om het positief te houden'' en voor de kleuren van de Nederlandse vlag die de multiculturele samenleving weerspiegelen.

Sabrina van Duijn koos voor het water. Blauwe golven derhalve, in allerlei tinten blauw voor de veelkleurigheid van Nederland. Rechtsonder plaatste ze een groen vlakje: ,,Dat zijn wij, de bevolking. We zijn heel klein tegenover het water, maar we vallen wel het meest op. En houden het water in bedwang.''

Winnares Anne Milten vond het een leuke opdracht. Maar ook vermoeiend. ,,Het gaat over Nederland, dus al mijn vrienden bemoeiden zich ermee. Je kan het vergelijken met een logo dat je maakt voor een bedrijf met zestien miljoen directeuren.''

Misschien om dat soort kritiek te vermijden, wil de organiserende drukkerij De Swart benadrukken het rijkswapen ,,zeker niet te willen afschaffen'', zegt Niemeijer. Dat zegt ook Stef Blok, die het ,,ludieke karakter van de prijsvraag'' benadrukt. Het huidige wapen moet blijven. En dat zegt Niemeijer niet omdat zijn drukkerij ook briefpapier voor de koninklijke familie drukt. Maar omdat hij zelf historicus is en ,,hecht aan het levend houden van tradities''.

Het zou mooi zijn als het winnende ontwerp een officieus wapen zou worden, zegt Blok. Misschien op het shirt van het Nederlands elftal, oppert Niemeijer. Of op het briefpapier van de ministeries. ,,Dat zou meteen een enorme besparing opleveren omdat nu elk ministerie zijn eigen logo heeft'', aldus Niemeijer.

Hoe dan ook, baron Schimmelpenninck van der Oije, wiens Hoge Raad van Adel de taak heeft de regering te adviseren ,,over alle overheidsheraldiek'', heeft van de prijsvraag in ieder geval geleerd dat het wapen nodig weer eens onder de aandacht moet worden gebracht. ,,Het staat op ieders paspoort, maar heeft blijkbaar nog maar heel weinig zeggingskracht. Dat is toch wel de les die je hieruit kunt trekken'', zegt hij.