Het voorheen gesloten front vertoont barstjes

Met zijn bezoek aan de VN en het Witte Huis hoopt de Britse premier Blair de vrede in Irak een nieuwe impuls te geven.

Na zijn paasvakantie in de zon op Bermuda vliegt de Britse premier Tony Blair vandaag een diplomatieke depressie tegemoet. Zijn ontmoeting met president Bush, morgen in Washington, valt samen met de bloedigste terugval in Irak sinds het officiële einde aan de strijd. Een geloofwaardige overdracht van de soevereiniteit op 30 juni staat op losse schroeven en de wijdere betrokkenheid van de VN in Irak, waar Blair al lang om vraagt, dreigt te worden uitgesteld.

Een eerste doel van Blair is daarom Washington er dieper van te doordringen hoe urgent een nieuwe resolutie van de Veiligheidsraad is, ook om de weg vrij te maken voor de komst van Franse of Duitse troepen. De onderhandelingen daarover moeten volgens hem een nieuwe impuls krijgen. Blairs eerste stop in Amerika, een diner met VN-chef Kofi Annan in New York waarbij de blauwdruk van Irak-post 30 juni hoofdschotel is, moet volgens Britse regeringsbronnen daarom ook gezien worden als signaal aan het Witte Huis.

Het tweede hoofddoel van Blairs reis ligt in het verlengde. Hij moet proberen de spanning in de coalitie te verminderen die door het geweld is opgelopen. Want ondanks zijn nieuwe solidariteitsverklaringen aan Washington in de ,,historische strijd tegen het terrorisme'' geloven sommigen van Blairs adviseurs dat het harde optreden van de Marines tegen de opstandelingen contraproductief is.

Britse militairen en diplomaten vinden dat subtielere, althans minder openlijke varianten van terreurbestrijding hand in hand met politieke onderhandelingen en pogingen om het vertrouwen van de lokale bevolking te winnen, effectiever zijn om een fundament voor vrede te leggen. De relatieve rust in het zuiden van Irak, waar de Britten de regie voeren, zou er mede aan te danken zijn. Zorg over de militaire escalatie door de Amerikanen klonk ook door bij Jack Straw, de Britse minister van Buitenlandse Zaken. Tijdens de gevechten in Najaf en Falluja, waarbij aan Iraakse kant zeker 600 doden vielen, zei hij dat ,,het deksel van de hogedrukpan is gesprongen''.

Lord Douglas Hurd, Straws Tory-voorganger, zei dezelfde week dat ,,er geen bewijs is dat de Britse politiek enige invloed heeft'' op de tactiek van de Amerikaanse troepen in Irak. Volgens hem heeft Amerikaans geweld een slechte situatie alleen maar slechter gemaakt. ,,Je wint geen hearts and minds met het vullen van ziekenhuizen en mortuaria'', aldus Hurd, die wil dat Londen een invloedrijkere politieke vertegenwoordiger in Bagdad krijgt.

Een voormalige functionaris bij het Amerikaanse civiele bestuur in Irak, Michael Rubin, zei vorige week dat er fundamentele verdeeldheid is tussen Britten en Amerikanen over de juiste koers in Irak. ,,De meeste Britse diplomaten zijn het niet eens met de agenda van president [Bush]'', aldus Rubin. Volgens hem zouden de Britten in Irak ,,weglopen voor confrontatie'', waardoor ze ,,de fouten herhalen'' van hun vroegere koloniale bestuur.

Maar Sir Jeremey Greenstock, de voormalige VN-ambassadeur en tot voor kort de hoogste Britse gezant in Bagdad, weersprak dat gisteren, al erkende hij dat er verschillen van mening waren. De ruzies tussen de Amerikanen onderling waren echter veel groter, aldus Greenstock, wiens opvolger binnenkort bekend wordt gemaakt. Greenstock verwees mogelijk naar het gebrek aan invloed dat ook Amerikaanse politici, onder wie gouverneur Paul Bremer, zouden hebben op het optreden van het Pentagon in Irak.

Volgens Steven Everts, analist bij het Centre for European Reform (CER), een Londense denktank, is het de vraag of Blairs traditionele houding om Bush in het openbaar te prijzen om ,,binnenskamers te kunnen bijsturen'' hem nog uitzicht biedt. Volgens Everts heeft Blair een aantal kansen laten lopen om Bush op cruciale momenten aan zijn beloftes te houden, met name over een Israëlisch-Palestijns akkoord, en na de moord op sjeik Yassin, de Hamas-leider.

De steun die Bush gisteren gaf aan het Israëlische plan voor een eenzijdige terugtrekking uit Gaza gaf Londen, dat tot nu steeds heeft gehamerd op onderhandelingen, het nakijken. Blair prees het initatief weliswaar als ,,een stap op weg naar vrede'', maar het klonk dun en zuur. In Londen overheerst het idee dat de roadmap, de diplomatieke blauwdruk voor vrede, is verscheurd.

Zo blijft het niet alleen een open vraag of Bush en Blair het momentum in Irak kunnen herstellen, maar ook of ze een gesloten front kunnen tonen. Daarin verscheen gisteren nog een barstje, met de Amerikaanse beschuldiging dat de Britse inlichtingendiensten aan de vooravond van `11 september' laks waren geweest met een verzoek om een potentiële terrorist, Zacarias Moussaoui, door te lichten. Dat had `911' mogelijk voorkomen.