Het grote geld worstelt met starters en bankroet

Startende ondernemers kunnen moeilijk aan geld komen. Zelfs voor verstrekkers van durfkapitaal zijn de risico's vaak te groot. Goede ideeën en ondernemers zijn er wel. `Wat ontbreekt is het kapitaal.'

Soms worden ze gepresenteerd als redders in nood, soms als toonbeeld van succesvolle kapitalisten.

De participatiemaatschappijen.

Zij kopen met een dikke zak geld bedrijven of halen die zelfs van de beurs, dan volgt een efficiciencyslag zonder weerga en tot slot wordt de inmiddels door en door gezonde onderneming tegen een vette winst doorverkocht of naar de beurs gebracht.

Tot zover de beeldvorming over de verstrekkers van durfkapitaal.

De gisteren gepresenteerde studie `Ondernemend vermogen' van de Nederlandse Vereniging van Participatiemaatschappijen (NVP) schetst een ander beeld. De redders in nood hebben het zelf ook niet altijd even gemakkelijk. Vorig jaar werd door de investeerders voor bijna 1 miljard euro gedesinvesteerd: daarbij gaat het deels om bedrijven die al of niet met winst zijn afgestoten, en deels om activiteiten waar de stekker uit is getrokken.

Door deze faillissementen kon vorig jaar voor 315 miljoen euro worden afgeschreven. ,,Je ziet dat participatiemaatschappijen gewongen worden om hun portefeuilles op te schonen. De kapitaalverschaffers eisen focus en dan kan het soms het beste zijn dat een belegger er een streep onder zet. Een faillissement dus'', zegt voorzitter R. Schipper van de NVP.

Over rendementen wordt in de jaarlijkse studie niet gesproken.

Het aantal faillissementen was vorig jaar hoog, de investeringen liepen met 18 procent terug tot 1,1 miljard euro, maar toch is de rol van private equity (investeringen in niet-beursgenoteerde bedrijven) groter geworden in de Nederlandse economie. ,,Dat komt enerzijds omdat grote Angelsaksische partijen actief zijn in Nederland, en die komen maar gedeeltelijk in deze cijfers voor. En verder wordt geen kapitaal meer via de beurs opgehaald, dus het relatieve belang neemt toe'', aldus Schipper, ooit topman bij BolsWessanen.

Recente activiteiten van participatiemaatschappijen bevestigen Schippers stelling: Delft Instruments zal van de beurs verdwijnen nu Alpinvest een bod heeft gedaan, uitgever PCM lijkt in handen te komen van de Amerikaans/Britse investeerder Apax en het kwakkelende detailhandelsconcern VendexKBB praat exclusief met een consortium van kapitaalverschaffers (KKR, Change Control en Alpinvest). En de teller van het aantal beursgangen, een andere manier voor bedrijven om geld op te halen, staat al heel lang op nul.

Maar de kooplust van de investeerders heeft zijn grenzen. De banken, verzekeraars en pensioenfondsen zijn gek op hoge rendementen, maar al te veel risico mag niet meer worden gelopen. Heel wat kapitaalverschaffers hebben rond 2000 hun neus gestoten bij de financiering van startende internet- en biotechbedrijven.

,,Voor beginnende bedrijven zie je nu vaak dat het geld op is. Alleen die participatiemaatschappijen die al tien jaar ervaring hebben in dit segment kunnen met startende bedrijven goede rendementen halen. Veel investeerders zijn na de hype van een aantal jaar geleden heel kieskeurig geworden'', zegt directeur T. Molenaar van de NVP. In 2003 werd slechts 11 miljoen euro uitgegeven aan zogeheten seed-financiering (fase nog voordat een product ontwikkeld is) en 70 miljoen euro voor startfinanciering (waarmee een bestaand product naar de markt gebracht kan worden). Een heel verschil met een jaar eerder toen nog voor 30 miljoen aan seed-financiering en 152 miljoen aan startfinanciering werd neergeteld. In de financiering van volwassen bedrijven was in 2003 wel een forse groei te constateren.

Nu de participatiemaatschappijen pas op de plaats maken moet een deel van het geld uit Den Haag komen. ,,Wij zijn met het ministerie van Economische Zaken in gesprek over de financiering van de starters'', zegt Schipper. ,,Ook in Engeland en Amerika bestaan er tal van startersregelingen. Hier zijn goede ideeën, goede universiteiten en best goede ondernemers. Wat ontbreekt is het kapitaal.''

In het kader van het zogeheten Innovatieplatform heeft EZ voorgesteld om jaarlijks 10 tot 12 miljoen euro in nieuwe bedrijven te steken, maar dat vindt de NVP te weinig.

,,Wij denken aan een verveelvoudiging van dat bedrag'', zegt directeur Molenaar. ,,Met 50 miljoen euro jaarlijks zou je meer kunnen doen. Ik ben bang dat veel participatiemaatschappijen zonder die steun niet zo snel terugkomen in dat segment.'' Een kans op mislukking van ,,30 tot 40 procent'' is hoog, zelfs voor het zogeheten durfkapitaal.