Gezocht: vice-president Indonesië

Indonesië heeft genoeg van president Megawati. Er zijn veel rivalen. Maar wie wil nog vice-president zijn?

Pas tweederde van de op 5 april uitgebrachte stemmen is geteld en de parlementszetels zijn nog niet verdeeld. Toch maken Indonesische politici zich al op voor de volgende ronde: de presidentsverkiezingen van 5 juli. Hun haast is verklaarbaar, want zij moeten opereren in een nieuwe arena. Staatshoofd en vice-president worden voor het eerst rechtstreeks gekozen en het politieke speelveld ligt er sinds vorige week heel anders bij.

De uitslagen sporen met de prognose van het Amerikaanse National Democratic Institute, dat op verkiezingsdag een `exit poll' hield. De Strijdende Partij voor Indonesische Democratie (PDI-P) van president Megawati Soekarnoputri verliest ruim eenderde van de aanhang van 1999. Golkar, dertig jaar de politieke machine van Soeharto, wordt weer de grootste.

De Partij van het Nationale Ontwaken (PKB) van oud-president Abdurrahman `Gus Dur' Wahid maakt een pas op de plaats en wordt derde. De PKB heeft in Oost-Java een trouwe achterban in de kring van Nahdlatul Ulama, de grootste moslimorganisatie van Indonesië.

De islamitische PPP, de partij van vice-president Hamzah Haz, wisselt van plaats met de PKB en wordt vierde. De Nationale Mandaatpartij (PAN) van Amien Rais, voorzitter van het Volkscongres, wordt van de vijfde plaats verdreven door de nationalistische Partai Demokrat (PD). Die is vorig jaar opgericht als lanceerplatform voor luitenant-generaal b.d. Susilo Bambang Yudhoyono, `SBY', en dankt haar succesvolle debuut (7,5 procent) aan de populariteit van deze oud-minister onder Megawati. PAN moet genoegen nemen met plaats zeven, achter de jonge, fundamentalistische Partij voor Gerechtigheid en Voorspoed (PKS).

Het resultaat van al deze verschuivingen is politieke fragmentatie. Golkar krijgt waarschijnlijk 22 procent, de PDI-P iets minder dan 20, Wahids PKB ruim 10 procent en de overige 21 partijen minder tot zeer veel minder. Golkar en de PDI-P, de twee grote seculier-nationalistische partijen, verliezen hun meerderheid. Megawati is uit haar favorietenrol gevallen en zal straks niet zo makkelijk een `running mate' vinden. Golkar zal als grootste zelf een presidentskandidaat de arena in willen sturen. Wie dat wordt, beslist een partijconventie volgende week.

Wahid (63) gaat opnieuw op voor het ambt dat hem in juli 2001 door het Volkscongres is ontnomen. PKB-voorzitter Alwi Shihab zegt dat ,,Gus Dur kerngezond is''. Dat mag zo zijn, hij is nagenoeg blind en het is de vraag of zijn kandidatuur door de beugel van de nieuwe kieswet kan. Zo niet, dan steunt de PKB wellicht de kandidaat van een andere partij. Gezien de verbittering in de PKB over het `verraad van 2001', toen Megawati vice-president was en Wahid liet vallen, zal de keus zeker niet op haar vallen.

Golkar en PDI-P azen intussen op de miljoenenaanhang van Nahdlatul Ulama. De moslimgeleerde Hasyim Muzadi, die Wahid in 1999 opvolgde als NU-voorzitter, is bij nationalisten favoriet voor het vice-presidentschap. Megawati's echtgenoot, Taufik Kiemas, pleitte onlangs hardop voor een driehoekscoalitie van Golkar, PDI-P en NU, maar Muzadi zei droogjes: ,,De NU is geen politieke partij''. Dat heeft zijn marktwaarde alleen maar vergroot.

Amien Rais (60) zei maandag dat hij alleen in is voor het hoogste ambt, niet voor het vice-presidentschap. Hoewel de PAN in 1998 is opgericht als een niet-confessionele partij, bestaat haar aanhang voor 85 procent uit leden van de `modernistische' moslimbeweging Muhammadiyah, na NU de grootste van het land. Eergisteren sprak Rais met Hidayat Nurwahid, de voorzitter van `runner-up' PKS. Samen lanceerden zij een `as tot redding van de natie', lees: een springplank voor Rais. De PKB zal zich daar niet bij aansluiten, want, reageerde vice-voorzitter Mahfud: ,,Rais heeft Gus Dur in 2001 laten vallen en de PKB heeft tweemaal zoveel stemmen gekregen als hij.''

Favoriet is Susilo Bambang Yudhoyono (54). Hij leidt de polls met zo'n 30 procent – Megawati krijgt maar 14 procent. SBY is veel populairder dan zijn Partai Demokrat. Alle partijleiders, behalve Megawati, zijn al bij hem langs geweest, maar ook de favoriet heeft een probleem. De 7,5 procent van de PD is een mooi succes, maar een te smalle basis voor effectieve machtsuitoefening. Voor een voldoende breed grondvlak heeft SBY, net als al zijn mededingers, meer partijen nodig. En zolang anderen de tweede viool weigeren, heeft SBY geen `running mate'.