ANC en DA zegevieren in Zuid-Afrika

Het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) stevent af op een tweederde meerderheid in het Zuid-Afrikaanse parlement.

Volgens de voorlopige tellingen haalde de partij van president Thabo Mbeki gisteren bij de derde verkiezingen sinds de afschaffing van de apartheid 67,5 procent van de stemmen. Rond het middaguur was meer dan 40 procent van de stemmen geteld. Vijf jaar geleden haalde het ANC 66,4 procent, goed voor 266 van de 400 zetels in het parlement.

Het ANC lijkt echter meer concurrentie te krijgen van het de grootste oppositiepartij, de Democratische Alliantie (DA) van Tony Leon. Vijf jaar geleden bleef zijn partij steken op 9,5 procent. Volgens de voorlopige tellingen krijgt de DA deze keer iets minder dan 16 procent. Tony Leon voerde de afgelopen maanden een felle campagne tegen het ANC, met het voorstel om de doodstraf weer in te voeren en gratis aidsmedicijnen te verstrekken aan de vijf miljoen hiv-positieve Zuid-Afrikanen. De campagneleider van het DA reageerde vanmorgen euforisch toen de eerste uitslagen binnenstroomden. ,,Hoe groot we straks worden is nog niet helemaal duidelijk, maar zeker is dat we de NNP verpletterd hebben'', zei hij glunderend.

De grootste verliezer van deze verkiezingen lijkt de Nieuwe Nationale Partij (NNP) te worden van Martinus van Schalkwijk, de afgeleide van de partij die meer dan vijftig jaar geleden de apartheid in Zuid-Afrika bedacht. In 1999 won de NNP nog 7 procent van de stemmen. Met 2,1 procent van het aantal stemmen nu lijkt de partij uitgespeeld in de landelijke politiek. De oude aanhang van de NNP, Afrikaners en kleurlingen, lijkt te zijn gevallen voor de nieuwkomer Independent Democrats van Patricia de Lille (2,2 procent).

In de zwarte woonwijken kwamen kiezers bijna even massaal opdagen als in 1994, toen zwarten voor het eerst in Zuid-Afrika mochten stemmen. Sommige stembureaus in en rond Johannesburg zijn tot vanochtend vijf uur open gebleven om iedereen de kans te geven een stem uit te brengen.

In blanke wijken waren de rijen aanzienlijk korter. Onder de vier miljoen blanken overheerst de afgelopen tien jaar de onverschilligheid, met name door de dominante rol van het ANC. De totale opkomst wordt geschat op 75 procent, aanzienlijk minder dan vijf jaar geleden toen 89,5 procent van de kiesgerechtigde Zuid-Afrikanen stemde.

De verkiezingen zijn vrijwel zonder ongeregeldheden verlopen. Alleen in de provincie KwaZulu-Natal was het op verschillende plaatsen onrustig. Het Zuid-Afrikaanse leger moest gisteravond dertig verkiezingswaarnemers van het ANC in veiligheid brengen nadat ze waren bedreigd door aanhangers van de rivaliserende Inkatha Vrijheidspartij. In Durban werd een gemeenteraadslid van de Democratische Alliantie na afloop van een partijbijeenkomst in zijn been geschoten.

De Inkatha Vrijheidspartij (IFP) van Zulu-leider Buthelezi strijdt in de thuisbasis nek aan nek met het ANC. Toen rond het middaguur vijftien procent van de stemmen in KwaZulu-Natal was geteld, stond de IFP op 40,5 van de stemmen. Het ANC heeft met 41,9 procent een lichte voorsprong. Een coalitie in het provinciaal bestuur van KwaZulu Natal tussen ANC en Inkatha is niet uitgesloten. Met 9,4 procent voor de Democratische Alliantie in KwaZulu Natal lijkt de `coalitie voor verandering' die het IFP voor deze verkiezingen met de DA aanging, onzeker.

In de andere betwiste provincie, de West-Kaap, vecht het ANC met de Democratische Alliantie om de macht. Met meer dan 40 procent van de stemmen geteld, staat het ANC op winst met 39,5 procent en heeft de DA 32,1 procent van de stemmen. Met 11,75 procent voor de Nieuwe Nationale Partij is een ANC/NNP coalitie in de West-Kaap het meest aannemelijk.