Verder `navigeren in visuele ruimte'

Mama slaat een brug tussen hoge en lage cultuur. ,,Op onze openingen komen jongens van 15 jaar op skates en intellectuelen uit Zaandam.''

De spanning stijgt in cultureel Nederland. Nog vijf dagen en het is bekend wie geld krijgt uit het Kunstenplan 2005-2008. Er is twee keer meer gevraagd dan staatssecretaris Van der Laan (OCenW) beschikbaar heeft. Een van de mensen die bijna niet kan wachten op de officiële bekendmaking op maandag 19 april is Boris van Berkum van Mama, sinds 1997 een ,,showroom voor media en bewegende kunsten''. En vorige keer goed bedeeld in het Kunstenplan.

,,Het is ons gelukt om nieuw publiek over de drempel te halen'', zegt Van Berkum (35). Samen met mededirecteur Jeroen Everaert heeft hij geprobeerd te doen wat rijk en gemeente van Mama verwachtten, andere kunst naar een ander publiek brengen. Een brug slaan tussen `hoge' en `lage' cultuur. Videogames, architectuur, grafische vormgeving en graffiti waren naast meer reguliere uitingen te zien in hun kleine expositieruimte in de Rotterdamse Witte de Withstraat. Toch kijkt Van Berkum niet helemaal tevreden terug op de afgelopen periode. ,,We waren sterk in het initiëren maar missen nog de know-how en interesse om onze tentoonstellingen te distribueren.''

Voor de nieuwe periode heeft Mama een dubbel zo hoog bedrag aangevraagd – 160.000 euro per jaar. ,,Iemand noemde wat wij deden `navigeren in de visuele ruimte'. We spotten fenomenen in de beeldcultuur. Onze volgende stap is nieuwe projecten in de internationale markt zetten en distribueren. We willen daarin een label zijn, een producent voor kunstenaars, zoals dat in de theater- en muziekwereld heel gewoon is. Je ziet dat er een aantal van dit soort productiehuizen zijn ontstaan waar kunstenaars innoverende projecten kunnen ontwikkelen, zoals het MU, de Vleeshal en W139.'' Zo begeleidt Mama al de ontwikkeling van een mozaïek van Arno Coenen voor een popcentrum in Almere. ,,De toekomstige bezoekers werken zelf mee aan de realisatie. De te gebruiken tegeltjes en de uitvoering begeleiden wij. Arno hoeft alleen maar het ontwerp te maken.''

Showroom Mama doet sinds vorig jaar mee aan een `professionaliseringsproject' van het VSB Fonds. Van Berkum: ,,Daar hoorde een onderzoek door Berenschot bij met een omgevingsscan en een organisatieanalyse. We hebben nu een businessplan. Berenschot heeft ons ook geholpen met de aanvraag voor het nieuwe Kunstenplan.'' Vijf mensen zijn er tot eind november in totaal zo'n twee weken bezig geweest.

Van Berkum vond het een bijzondere ervaring om bij het schrijven van de aanvraag stil te staan bij wat Mama heeft gedaan. ,,Vorig jaar 40 projecten, inclusief de kleine. Jaar van de Boerderij, Art Rotterdam, Museumnacht, publicaties, lezingen, workshops en in onze dependance in Vlaardingen is ook veel gebeurd.'' Andere wapenfeiten uit de afgelopen planperiode zijn het retrospectief van een Tsjechische kunstenaar David Cerný (Circus Cerny), het Schaak-Boksen in Paradiso en het monument voor Marten Toonder bij station Blaak.

OCenW en de Gemeente Rotterdam zorgen ieder voor eenderde van het Mama-budget. De rest komt van opdrachten, fondsen, sponsoring en andere activiteiten. ,,Vorige keer hebben we geld gekregen uit het Kunstenplan als voorbeeldfunctie. Vanwege de flexibele manier waarop we werken en de nieuwe groepen die we aanspreken. Op onze openingen komen jongens van 15 jaar op skates en intellectuelen uit Zaandam.'' Eenderde van het bezoek is tussen de 16 en 23 jaar. Zestig procent van buiten Rotterdam.

Van Berkum vindt dat Mama geslaagd is als voorbeeld. ,,Wij zijn een kennisbron. Niemand weet zo veel van straatcultuur als wij. Je ziet navolging in stijl en aanpak door sommige gevestigde instituten en door nieuwe initiatieven als MP3 in Groningen en Punkt in Tilburg.'' Bij Mama voelde Van Berkum de verleiding om zich te binden aan één subcultuur, zoals de graffiti-scene. ,,Dat is gevaarlijk. Je moet je publiek blijven kietelen en slaan. Je moet een mix bieden van prestigieuze kunstbronnen en subculturen. Je moet af en toe confronterend uit de hoek komen. Als honderden mensen stickers in de stad gaan plakken, is dat een culturele fenomeen waar ik aandacht aan wil schenken.''

Samen met vijf andere Europese organisaties ontwikkelt Mama het netwerk `stab-mobility'. ,,We wisselen binnen `stabmob' al curatoren uit. Als je een kunstenaar naar het buitenland stuurt dan maakt die iets en dat verdwijnt weer. Dit is duurzamer en maakt het exposeren van kunstenaars elders gemakkelijker. Je knoopt netwerken aan elkaar. Je zorgt dat zo veel mogelijk mensen de dingen kunnen zien.''

Mama wil de huidige expositieruimte verdubbelen door hun kantoor erbij te trekken. ,,Als er positief nieuws komt van het Kunstenplan durven we die stap te nemen.'' Ook de staf wil Van Berkum dan uitbreiden. Naast de negen medewerkers (deels parttime, vijf betaald, waaronder Melkert-banen) moeten twee nieuwe komen, waaronder een producent die de zakelijke leiding krijgt.

Liever eens in de vier jaar deze spanning rond het Kunstenplan dan elk jaar geld moeten vragen, vindt Van Berkum. ,,Over zo'n korte periode kun je geen beleid maken. Ik weet in welke luxe positie wij ons bevinden – we werden als nieuwkomer in 2001 met veel scepsis ontvangen – maar we hebben de belofte meer dan waargemaakt.''

Als het Kunstenplan goed gaat, maakt Mama zich geen zorgen over de bijdrage van de gemeente. ,,Wij zijn echt een aanvulling op het cultuuraanbod. Ik krijg ook uit het veld te horen dat het wel snor zit.''

Nog een paar dagen wachten. OCenW heeft beloofd zondagavond 18 april om 23.00 uur alvast een verlossend e-mailtje te sturen.