Meer mineur dan majeur

Voor Heinrich Heine begon muziek waar woorden ophouden. Maar hoe kijken Nederlandse schrijvers met een muzikale achtergrond aan tegen de wisselwerking tussen muziek en taal?

Toneelschrijver/regisseur/violist Lodewijk de Boer, oud-lid van het Concertgebouworkest, sluit zich aan bij Heine. ,,Muziek spreekt tot de ziel'', zegt hij in de eerste aflevering van De muzikale wereld van..., een 4-delige serie schrijversportretten die in herhaling uit 2001 wordt uitgezonden. De Boers zusje van vier kwam 's nachts eens huilend uit bed toen in de huiskamer de Symfonie in d-klein van César Franck werd gedraaid. Een nachtmerrie? Nee hoor. ,,Ik vind die muziek zo mooi!'' De Boer glimlacht veelzeggend – en zwijgt.

Regisseur Joost van Krieken maakte de muzikale portretten voor de NPS naar aanleiding van een gelijknamige concertserie in het Amsterdamse muziekcentrum De IJsbreker. Die aanleiding is tegelijkertijd de zwakke plek, want vaak begint muziek inderdaad waar woorden ophouden. Er wordt dus veel betekenisvol gezwegen. Vaak is dat ook niet erg. De stiltes die Anna Enquist in de tweede aflevering laat vallen bij het voordragen van haar eigen poëzie zijn zelfs erg mooi. Aangrijpend zijn ook de stiltes in Sjostakovitsj uitgebeende Vijftiende strijkkwartet, gespeeld door onder anderen De Boer.

Maar zowel in poëzie als in muziek is stilte een stijlmiddel. De muziekfragmenten, waarin we zowel Enquist (cello) als De Boer (viool) met overgave zien musiceren, zijn verknipt tot flitsende maar verweesde flarden. Zij geven niets prijs van de bekoring van de originele composities, die nergens met naam worden genoemd. Dat maakt de kwelling compleet. Van wie ís de prachtige muziek? Over welke componist zijn ze zo enthousiast? Het is op zijn zachtst gezegd merkwaardig dat dergelijke informatie is weggelaten.

Wat rest is de bekoring en het enthousiasme van de schrijvers. Dat Lodewijk de Boer meer houdt van mineur dan majeur, is even treffend als innemend. Interessant zijn ook Anna Enquists uitspraken over haar poëtica, die berust op muzikale wetten. Maar zulke momenten onthullen óók hoeveel meer een regisseur met meer gevoel en kennis van muziek had kunnen maken van de muzikale werelden van Lodewijk de Boer, Anna Enquist, Margriet de Moor en Maarten 't Hart.

De muzikale wereld van..., NPS, morgen, Ned.3, 13.13-13.40u.