Els Dottermans

Zwijgzame rollen lijken Els Dottermans op het gezicht geschreven. In `De zaak Alzheimer' is zij opnieuw een bedrogen vrouw.

Haar beste rollen zijn niet de meest benijdenswaardige. Die van bedrogen echtgenote. Het zal iets met het gezicht van Els Dottermans te maken hebben. Met de gordijntjes die haar oogleden zijn en die haar voorkomen een melancholie en een berusting geven waarvoor ze haast niet lijkt te hoeven spelen. En met de manier waarop haar lippen stevig op elkaar staan, waardoor ze altijd iets lijkt weg te persen wat te erg is om hardop te zeggen.

Het is maar een kleine rol die Dottermans (1964) speelt in De zaak Alzheimer die deze week uitgaat in Nederland. Ze is de echtgenote van een Vlaamse carrière-ambtenaar die zich prachtig op de vlakte houdt als ze hem vraagt wat hij die avond gaat doen en als hij moet overwerken zegt: ,,Doe mij een plezier, koop haar tenminste een ander parfum.'' In haar gezicht verandert niets tussen het moment dat ze quasi-geïnteresseerd is en het moment dat ze haar man ontmaskert. En dat is juist het mooie.

Die bedrogen mevrouw De Grave echoot Dottermans' rol in Tot Ziens van Heddy Honigmann (1993), toen zij vanaf de zijlijn moest toezien hoe haar man zich verdronk in een overspelige liefde (Johanna ter Steege). Zelfs de kwestie van het parfum speelt daar een rol, als haar man zich uitvoerig doucht om de geur van zijn minnares weg te wassen.

Ook voor deze gelaten vrouw gebruikte Dottermans maar weinig mimiek. Ze kan soms uit een ooghoek naar haar man kijken, de bedrieger, zoals Robert De Niro in GoodFellas uit zijn ooghoek naar iemand kijkt die hij vermoorden wil. Eén blik en daarin heel de wijdte van een karakter.

Dottermans speelde en speelt grote rollen in televisiedrama zoals in de serie Moeder waarom leven wij? (1993) en bij Vlaamse en Nederlandse toneelgezelschappen. Ze kwam in Beck, de gesloten kamer van Jacob Bijl (1993) de Nederlandse filmwereld binnen. Dat was, net als De zaak Alzheimer, een bijzondere politiefilm. Ze kreeg voor haar zwijgzame rol als bijstandsmoeder meteen een Gouden Kalf.

Twee jaar later wandelde ze met twee koffers in het spoor van `moeder' Willeke van Ammelrooy Antonia in, de film van Marleen Gorris die een Oscar veroverde. In Antonia is Dottermans de alweer tamelijk introverte, maar zelfbewuste dochter van oermoeder Antonia die in haar geboortedorpje een matriarchaat vestigt. Dochter Danielle zet de lijn van haar moeder voort: wel kinderen, geen vaste man. Het meest memorabele beeld van de film komt ook van haar, als ze louter voor de voortplanting gevreeën heeft en ogenblikkelijk naakt op haar hoofd gaat staan om het zaad de optimale kans te geven zijn weg naar haar baarmoeder te vinden. Dottermans kreeg de Belgische Joseph Plateau prijs voor deze rol.

Ze heeft sinds Tot ziens niet veel filmrollen meer gespeeld, tot ze ineens, ongekend uitgelaten opdook in het uitgebalanceerde Meisje van Dorothé van den Berghe als zingende en smachtende hospita. En dat kon ze ook.