`Alles blijkt waar te zijn in België'

Elf jaar voor de arrestatie van Dutroux in 1996 schreef Jef Geeraerts De zaak Alzheimer, over complotten en kindermisbruik door hooggeplaatste Belgen. Erik van Looy verfilmde het. ,,Toen de film vorig jaar uitkwam sprak niemand over Dutroux. Nu is het moeilijker om dat los te koppelen.''

Met een geroutineerd gebaar legt de man een condoom en een tube glijmiddel op tafel. Hij is de vader. Het meisje dat hij de klant aanbiedt is zijn dochter. Het is moeilijk om bij de openingsbeelden van De zaak Alzheimer niet aan Dutroux te denken. Zeker als de plot draait om kindermisbruik door hooggeplaatste Belgen. Toch wilde hij geen Dutroux-film maken, vertelt regisseur Erik van Looy (1962) de ochtend na de Nederlandse première in Amsterdam. ,,Het moest een publieksfilm met een ziel worden, een policier in de stijl van Heat van Michael Mann, waarin Al Pacino en Robert De Niro als politieman en gangster hun krachten meten. Er waren nogal wat twijfels of het mogelijk zou zijn genre en inhoud te verbinden. Dankzij Jan Decleir in de rol van huurmoordenaar Angelo Ledda heeft de film een filosofisch tintje meegekregen. Er hangt een melancholische nevel over de film.'' De zaak Alzheimer was in Vlaanderen een groot publiekssucces en is dit jaar genomineerd voor vijf Joseph Plateau Prijzen.

Hoewel de film speelt in 1995, speelden de ontwikkelingen rondom de arrestatie van Marc Dutroux een rol bij het ontwikkelen van het verhaal over de jacht van politieman Eric Vincke op Ledda. ,,Het boek van Geeraerts stamt uit 1985 en is dus bepaald visionair'', aldus Van Looy. ,,Geeraerts ontdekt overal complotten en kan op een geweldige manier over corruptie in de hogere kringen vertellen.'' De eerste plannen om het te verfilmen dateren uit 1995, ruim een jaar voor de arrestatie van Dutroux. ,,Kort na de ontdekking van de folterkelder in Marcinelle schreef ik een zeer duistere versie van het scenario'', herinnert Van Looy zich. ,,Toen vroegen we ons in België wel af in wat voor land we leefden. Dat is vergelijkbaar met de films die in Amerika werden gemaakt na Watergate, zoals Dog Day Afternoon en The Parallax View, gewelddadige paranoia-thrillers, niet voor niets mijn favoriete periode en genre.

,,De zaak Alzheimer geeft een politiek klimaat weer, de oude politieke krokodillencultuur'', legt hij uit. ,,Zo iemand als de baron is gemodelleerd naar oud-premier Vanden Boeynants, iemand die zich met zijn machiavellistische spelletjes boven alle macht verheven voelt en die een schimmige periode in de Belgische politiek inluidde, waarin mensen het vertrouwen in de overheid verloren. Maar niemand zit hier op een gewone film over Belgische toestanden te wachten. Of op een gladde Hollywood-imitatie. Maar dat zit wel allebei in mij, dus lag het voor de hand om dat te combineren.''

Een belangrijker rol in De zaak Alzheimer is weggelegd voor de animositeit tussen de Rijkswacht en de Gerechtelijke politie, in 1995 nog afzonderlijke korpsen naast de Gemeentepolitie. Van Looy: ,,Je kunt de verhouding tussen Rijkswacht en Gerechtelijke Politie vergelijken met de competentiestrijd tussen CIA en FBI. In 2001 is er in België een eenheidspolitie gecreëerd, maar de competitie tussen beide ex-korpsen speelt nog steeds. Dat de bende van Nijvel en iemand als Marc Dutroux jarenlang hun gang konden gaan wordt daar wel aan geweten.

,,Het gekke is dat er in België wel wat kanttekeningen zijn geplaatst bij de authenticiteit van de film, maar dat we het zo gek niet konden bedenken of het bleek waar te zijn'', vervolgt hij. ,,Ik dacht van heel veel plotwendingen, zoals de vriendschap tussen Vincke en Ledda, het traineren van het onderzoek door de Rijkswacht, de morele dubbelzinnigheid van de personages, dat die alleen maar in films voor kunnen komen. In het echt blijkt dat vaak nog veel verder te gaan.''

Vincke en Ledda, de jager en zijn prooi, willen volgens de regisseur allebei dingen vergeten en allebei zaken boven tafel krijgen. In het begin van de film zegt Vinckes partner dat hij blij moet zijn dat er ,,weer een vetzak minder is en een meisje gered''. Van Looy: ,,De film begint op een moment dat Vincke al jaren tegen de bierkaai vecht. Hij rekent niet meer op de ultieme gerechtigheid, maar hoopt nog wel op de ultieme waarheid. Dat maakt hem rijp voor een verbond met Ledda, die zegt hem een dienst te bewijzen door `het crapuul op te ruimen'.''

En hoe zit het met de running gag van Verstuyft, die tegen de deuren van BMW's plast? ,,In dit zwarte verhaal was wel wat humor nodig'', lacht Van Looy. ,,Ook dat zit in mij. Ik relativeer veel. Verstuyft heeft veel van mij in zich gekregen. De BMW is natuurlijk een bekend kapitalistisch symbool waar mensen graag tegenaan zeiken. Ik moet toegeven dat ik dat in mijn jeugd ook wel eens gedaan heb, terwijl anderen weldenkend tegen kernwapens gingen protesteren. Ik weet niet of het verstandig is dit te vertellen, maar ik ben liever openhartig dan verstandig.''

`De zaak Alzheimer' draait vanaf donderdag in de bioscopen.