Woodmead Club

Het regent weer eens pijpenstelen op de golfbaan van de Woodmead Country Club in Sandton. Tussen alle blanke gezichten valt Robert Gumede (8 handicaps) een beetje uit de toon. ,,Maar'', lacht hij, ,,sinds Tiger Woods doet niemand hier nog lullig over kleur.''

Gumede is op de golfbaan opgegroeid. Als vijftienjarig jongetje zeulde hij de tassen van blanke Afrikaners over de groene heuvels bij Nelspruit, bij de grens met Mozambique. Dat verdiende aardig, totdat de bulldozers kwamen, op kerstavond nog wel. De familie Gumede moest op last van het apartheidsregime, net als alle andere zwarte families, 35 kilometer verderop gaan wonen. De taxirit naar Nelspruit kostte hem daarna net zoveel als hij bij de Afrikaners verdiende.

Zo dicht tegen de grens met Mozambique kon Gumede niet aan de strijd tegen de blanke onderdrukking ontsnappen. Het ANC belegde in het buurland bijeenkomsten en voerde vlak over de grens geregeld operaties uit. Bommen ontploften bij politiebureaus en op treinrails. Gumede werd lid van de Black Consciousness, twee jaar nadat de leider van die anti-apartheidsbeweging, Steve Biko, in een politiecel was doodgeslagen. Hij kreeg vrienden onder de ANC-leiders in ballingschap: Jacob Zuma (nu vice-president), Matthews Phosa (nu succesvol zakenman) en mocht begin jaren negentig aanwezig zijn bij de onderhandelingen over de machtswisseling tussen het ANC en de Nationale Partij.

,,Het nieuwe Zuid-Afrika is goed voor me geweest'', grinnikt hij, op weg naar hole nummer 15. Gumede staat nu te boek als een van de twaalf rijkste zwarten van Zuid-Afrika. Miljonair of miljardair? ,,Ergens daartussenin'', antwoordt hij bescheiden. Op de parkeerplaats is zijn Mercedes 500 SEL deze vrijdagochtend zonder twijfel de duurste auto. Gumede's bedrijf Gijima Technologies is in Afrika de grootste leverancier van smartcards in mobiele telefoons.

Gumede is uitgegroeid tot een van de kampioenen van de zogeheten Black Economic Empowerment (BEE), het regeringsbeleid dat blanke bedrijven dwingt overeenkomsten aan te gaan met zwarte partners. Het is het antwoord van de regering op de kritiek van Terreblanche en anderen dat de hervorming van de Zuid-Afrikaanse economie alleen goed is voor de blanken. Tachtig procent van Gumede's zaken heeft hij te danken aan of doet hij rechtstreeks met de regering. ,,Het gaat allemaal om het scheppen van mogelijkheden voor zwarten'',zegt Gumede als hij Big Bertha uit de tas haalt voor een flinke mep. ,,Alleen op deze manier kunnen we een sterke zwarte middenklasse creëren.''

Gumede spreekt namens de happy few. Het zijn dagelijks dezelfde namen die de voorpagina's van de zakenkranten halen in Zuid-Afrika. Cyril Ramaphosa, Tokyo Sexwale, Patrice Motsepe, Robert Gumede zijn de directeuren van de bedrijven die bij de meeste handelsovereenkomsten betrokken zijn. Volgens het onderzoeksbureau BusinessMap zijn slechts 30 van de 450 bedrijven op de aandelenbeurs van Johannesburg in handen van zwarte directeuren, goed voor minder dan drie procent van de totale waarde van alle aandelen.

Black Economic Empowerment lijkt vooral een oefening in politieke correctheid. Handige zakenmannen als Gumede maken daar gebruik van. Het gezicht van het bedrijf verandert, maar daaronder blijft het even blank. In het kielzog van Robert Gumede slenteren zijn twee belangrijkste managers, blanke mannen die net als hij van golf houden en net als hij zeggen: ,,Er is veel veranderd.''