Wij zijn gastvrij en warm, níet allen maffiosi

Op 1 mei wordt de Europese Unie uitgebreid tot 25 landen. Deel 2 van een serie familieportretten. Het verhaal van de familie Serra. ,,Mijn grootste wens is dat Europa ons helpt om de mensen hier in ons dorp te houden.''

,,Dat je op elkaar schiet in een oorlog, oké, maar dat je onschuldige mensen vermoordt, dat kan niet.'' Daarom schaamt Gianfranco Serra (40) zich ervoor dat zijn land Italië in de oorlog heeft samengewerkt met de nazi's die joden vervolgden. ,,Discriminatie en dictatuur is fout'', zegt zijn zoon Giuseppe (12).

En wat de maffia betreft, houdt Gianfranco het kort: ,,Het stoort me dat de Italianen in Europa als maffiosi worden beschouwd. Wij zeggen hier in ons dorp altijd gedag tegen elkaar en ik heb de sleutels altijd in het contactslot van mijn auto zitten. Niemand die mijn wagen meeneemt.''

Gianfranco is net als zijn moeder Giuseppina (64) en zijn zoon Giuseppe trots op zijn land. ,,Wij zijn gastvrij en warm. Italië is een land van uitvinders: Da Vinci, Galileo Galilei, Marconi. We hebben de mooiste steden van de wereld en prachtige natuur.'' ,,En wij hadden de Romeinen'', vult zoon Giuseppe aan.

Na zijn ontslag als landmeetkundig ingenieur vorig jaar stond Gianfranco met zijn gezin voor een keus die vrijwel iedereen in zijn dorp ooit moet maken: blijven we, of gaan we naar het noorden op zoek naar werk en een goede opleiding voor onze kinderen?

Waar zijn zus eerder al met haar gezin naar Bologna vertrok, besloot Gianfranco te blijven. De landmeter toonde zich een echte Italiaan naar het voorbeeld van zijn helden Da Vinci, Galileo en Marconi. Hij vond zichzelf opnieuw uit, ging in groenten en nam de winkel onder het appartement van zijn moeder over. De naam die hij zijn zaak gaf, illustreert hoeveel hij van zijn nieuwe leven verwacht: ,,Eden Fruit''.

Hij woont met zijn vrouw Bruna (38) en zijn twee kinderen, Giuseppe en Teresa (10), naast zijn moeder. Hun dorpje heet Aliano en ligt in het diepste zuiden van Italië op een zadelvormige richel tussen twee ravijnen. Ooit schreef de Italiaanse schrijver Carlo Levi over dit dorp zijn beroemde boek Christus kwam niet verder dan Eboli, een aanklacht tegen de schandalige wijze waarop het zuiden van Italië verstoken bleef van elke vorm van ontwikkeling.

Levi over Aliano omstreeks 1936: Het is ,,vergeten door de staat, een kleine geduldige wereld waar de aarde niet gul of lieflijk is, maar waar de boer op schrale grond zijn onveranderlijke en ellendige leven leeft, van alles verlaten, behalve van de dood; alle veelbelovende jongeren, en iedereen die maar enigszins in staat is om zijn eigen weg te gaan, verlaten het dorp.''

Inmiddels is Europa gearriveerd in Aliano. ,,Het is een modern dorp geworden'', zegt Gianfranco. ,,We hebben dan wel geen tennisbaan, maar we hoeven niet meer jaloers te zijn op andere dorpen.''

De vooruitgang is zichtbaar. Het huis waar de Turijner Carlo Levi in 1936 op bevel van de fascistische regering acht maanden als balling doorbracht, is met EU-geld netjes opgeknapt en de wethouder van cultuur start er persoonlijk voor iedere bezoeker de flitsende multimediale show. Wie wil kan in dit duizend zielen tellende dorp in één ochtend vier met EU-geld onderhouden musea bezoeken. Er is ook EU-subsidie voor de boeren die graan en olijven verbouwen. De nieuwe provinciale weg is met EU-geld aangelegd. Het dorpscentrum is met EU-geld opgeknapt.

Toch is Giuseppe, de zoon van Gianfranco, die in de tweede klas van de middenschool zit, bezorgd over zijn toekomst. Bang dat hij nog meer vriendjes zal moeten kwijtraken, omdat hun familie het dorp verlaat. ,,In de klas boven hem zitten nog maar vier kinderen'', zo vertelt zijn oma Giuseppina (64) die op dezelfde school conciërge is.

,,Ik ben bang dat het dorp leegloopt'', zegt Giuseppe. ,,Ik wil hier blijven. Ik hoop dat er meer werk komt. Ik wil voetballer worden en als dat niet lukt ingenieur. Ik wil dat er meer toeristen komen. Wij hebben een mooi dorp, er is geen smog hier.''

Zijn vader analyseert. De investeringen die de EU tot nu toe in zijn dorp en in Zuid-Italië heeft gedaan zijn niet veel meer dan liefdadigheid. ,,Ze laten de cementmolens een paar jaar draaien, maar als het werk klaar is, zijn de bouwvakkers weer werkloos. Echte werkgelegenheid die ontwikkeling brengt is hier niet gerealiseerd.''

Als hij dit vertelt zitten buiten in de hoofdstraat tientallen oude, maar ook jongere mannen als algen vastgeplakt tegen de gevels van hun huizen. Ze begluren elke verdwaalde toerist die op zoek naar het museum Carlo Levi passeert.

Bruna, de vrouw van Gianfranco, is blij met elk bezoek van buiten, zegt ze. Niet alleen toeristen. In Aliano werken al jarenlang enkele tientallen Marokkanen en Roemenen. ,,Dankzij hun kinderen blijven de scholen open, en vinden we mensen die onze huizen schoonmaken. Zij verlenen ons diensten die hier niet meer te vinden waren en wij helpen hen hun positie te verbeteren.''

Ook oma Giuseppina houdt van buitenlands bezoek, zo vertelt ze in haar appartement waar het houtvuur knappert bij gebrek aan andere warmtebronnen. Het appartement waar eerst haar dochter met haar gezin woonde, verhuurt ze aan bezoekers.

Opeens verlaagt ze haar stem. ,,Wilt u echt mijn verhaal weten? Ik was zes toen ik mijn vader voor het eerst zag'', zegt ze. ,,De buurvrouw kwam binnen en vertelde mijn moeder dat hij na zes jaar vechten in Albanië terugkwam. Moeder viel flauw. Ik liep het dorp uit en ontmoette een man die bezorgd vroeg waar ik zo alleen heen liep. `Ik zoek mijn vader', zei ik. `Hoe heet die dan', vroeg de man. `Giovanni', zei ik. Hij tilde me op en omhelsde me.''

Guiseppina, al drie jaar in het zwart gekleed omdat haar man is overleden, laat een stilte vallen en zegt: ,,Als ik nu Irak zie, of Madrid, dan lijd ik te veel. Ik wil vrede en ben heel blij dat Europa ons vrede heeft gebracht. Ik hoop dat de EU zich met de nieuwe landen zal verenigen in alle mooie dingen en niet in de slechte. Maar mijn grootste wens is dat Europa ons helpt om de mensen hier in ons dorp te houden.''

De komende weken verschijnen familieportretten uit alle 25 lidstaten van de EU zoals die er na 1 mei uitziet. Eerdere delen terug te lezen op www.nrc.nl