Selectieve aandacht voor lijden in Gibsons film 2

2In zijn stuk over de Gibson-film als verfilming van de evangeliën bespreekt Lietaert Peerbolte ook de vraag of de film antisemitisch is. Hij noemt een aantal details waarom hij dat niet vindt, o.m. dat een Romeins soldaat een medestander van Jezus uitscheldt voor `judaeus'. Hierbij ziet mijn geachte collega een beslissend gegeven over het hoofd. Zo'n film is een complex `kunstwerk'; ik doel daarmee niet op schoonheid maar op de gelaagdheid van de betekenisgeving. Het volstaat niet om te letten op verfilmde fragmenten uit de evangeliën en uit andere bron. Dat is slechts de oppervlaktelaag.

Op een dieper niveau gaat het om een intens mythisch, hyper-realistisch drama, waarbinnen zulke details hun betekenis krijgen. Dit drama nu volgt een bekend scenario: dat van de middeleeuwse passiespelen. Pilatus en zijn vrouw krijgen een sympathieke rol, evenals Nicodemus, de joodse raadsheer, terwijl de grote meerderheid van de joden tegen Jezus is. Het zijn bekende trekken uit de evangeliën van Matteüs en Johannes die op zich al negatief genoeg zijn, maar die gemonteerd zijn in het toegespitste, selectieve scenario van de passiespelen. In dit scenario hoort ook het loodzware accent op het lijden van Jezus, in overeenstemming met de `bloed-theologie' die sinds de late middeleeuwen populair werd. Zulke passiespelen werden in de lijdenstijd voor Pasen opgevoerd, en leidden niet zelden tot versterkte haatgevoelens jegens de joden. Bekend zijn de passiespelen die nog steeds gehouden worden in het Duitse Oberammergau. De bewustwording van de indirecte en direct christelijke betrokkenheid in de Holocaust leidde daar echter tot felle discussies en vervolgens tot het herschrijven van het scenario wat betreft het beeld van de joden. Vergelijkbare discussies zijn uiteraard ook gevoerd in de VS, veel eerder dan in Duitsland. Gibson gaat aan dit alles totaal voorbij. Hij toont zich doof voor het lijden en het geweld dat christenen joden sinds de middeleeuwen hebben aangedaan en focust op het lijden van Jezus alsof er niets is voorgevallen. Deze selectieve aandacht spreekt boekdelen.