`Palestijnen voelen leed dat Jezus onderging'

Filmmaatschappijen brengen The Passion of the Christ niet uit in Israël, waar de verontwaardiging over de film groot is. Kopieën op dvd en video vinden echter gretig aftrek onder Arabieren.

Op de markt bij de Damascus Poort, niet ver van de Via Dolorosa, de `weg van het kruis' in Jeruzalem, gaan kopieën van The Passion of the Christ van de hand voor bijna vijf euro. De geluids- en beeldkwaliteit van de videobanden en dvd's is matig tot erbarmelijk en soms ontbreekt vertaling uit het Aramees, de lingua franca van het Bijbelse Judea en Samaria. Toch worden er – onder de toonbank – goede zaken gedaan door de video- en dvd-stalletjes in de Oude Stad.

Het besluit van de grote filmdistributiemaatschappij om in Israël de verfilmde kruisiging van Jezus Christus wegens het vermeende antisemitische karakter ,,voorlopig'' niet in roulatie te brengen, hoeft voor de Arabische handelaren niet teruggedraaid te worden. ,,Ik had 25 kopieën en die waren binnen een dag weg. Sommigen zonder vertaling, maar wie Hebreeuws en Arabisch spreekt, kan het best volgen'', zegt Mustafa Rafah, wiens stal vlak voor de poort naar het moslimkwartier staat.

In Ramallah, Nablus en Hebron op de Westelijke Jordaanoever en in Gaza Stad circuleren ook tientallen illegaal gedownloade of gekopieerde versies van The Passion, die al maanden onderwerp is van verontwaardiging in joods Israël. En de meest prominente Palestijn, president Arafat, heeft in zijn half verwoeste bunker in Ramallah de film ook al gezien. Met zijn bekende, egocentrisch georiënteerde gevoel voor theater recenseerde Arafat de film als een ,,historisch en indrukwekkend werk en niet in het minst antisemitisch''. Via zijn woordvoerder Nabil Abu Rudeineh liet hij weten dat ,,de Palestijnen dagelijks blootgesteld worden aan het leed en de pijn die Jezus tijdens de kruisiging moest ondergaan.''

Een typische Arafat-opmerking die er op de Westelijke Jordaanoever en in de Gaza Strook inging als verse, smeuïge hummus (kikkererwtenpasta) en waarmee hij joods Israël natuurlijk op de kast joeg. Hoewel de film in kleine kring – in hotels en sommige bioscopen – voor beperkte, geselecteerde groepen al is vertoond, is er over de beslissing om de film niet in roulatie te brengen weinig discussie. Een toelichting willen de distributiemaatschappijen niet geven. ,,Te gevoelig'' en ,,thans ongepast'' zijn steekwoorden in nietszeggende verklaringen.

Er is goed geluisterd naar de Ashkenazi-opperrabbijn Yona Metzger en diens Sefardische collega opperrabbijn Shlomo Amar, die al in januari opriepen tot een boycot van The Passion. Een oproep die werd onderschreven door de religieuze partijen in de Knesset, een enkele minister en tal van joodse organisaties. Volgens Metzger is de film een ,,klassiek geval van christelijk antisemitisme en in moderne tijden ook brandstof voor het moslim-antisemitisme.''

Dat de distributiemaatschappijen zelfcensuur hebben gepleegd, heeft vermoedelijk ook een commerciële reden. In 1988 werd The Last Temptation of Christ (1988) van Martin Scorsese eerst verboden, hetgeen een heftig debat tot gevolg had. Vervolgens werd de film wel vertoond en flopte aan de kassa. Merkwaardiger is het dat de cinematheken in Jeruzalem en Tel Aviv, filmhuizen met een uitstekende reputatie, waar op dit moment bij voorbeeld de documentaires Checkpoint en Ana's Children draaien, de The Passion nog niet hebben geprogrammeerd. ,,Ik ben dat zeker van plan'', zegt directrice Lia van Leer van de Jeruzalem Cinematheque: ,,Ik heb al geprobeerd in de Oude Stad een illegale kopie van goede kwaliteit te pakken te krijgen, maar ze zijn steeds uitverkocht. Ik wil graag de film vertonen en begeleiden met een discussie tussen christelijke, joodse en islamitische geestelijken. De mensen zijn niet dom, ze kunnen heel goed zelf een oordeel vellen.''

Israël is overigens niet het enige land in het Midden-Oosten waar het werk van Gibson nog niet in roulatie is gegaan. In Koeweit en Saoedi-Arabië is de film verboden door de regering, omdat moslims niet naar afbeeldingen mogen kijken van de profeten Mozes en Jezus en bovendien omdat, volgens de islam, de kruisiging dankzij ingrijpen van God op het laatste moment niet heeft plaatsgevonden. In Syrië en Libanon trekt de film volle zalen, niet alleen omdat de film ,,de wandaden van de joden zou aantonen'' (aldus televisiezender Al Jazeera), maar ook omdat in deze landen grote groepen christenen wonen. In Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten en Egypte is de film deze week in première gegaan. En volgens Arab News verkopen illegale videobanden en DVD's in Saoedi-Arabië als ,,hete broodjes''.