Open brief aan mijn adoptiekip

Lieve Anastasia,

Ze noemen je Klaartje, maar de helft van al je vriendinnen heet ook zo. En dus noem ik je Anastasia, vanaf de dag dat ik, na betaling van 29 euro 50, jouw adoptiemoeder ben. Sinds die dag, nu ongeveer een half jaar geleden, ben je mijn eigen, unieke kip. Afgelopen woensdag was ik voor het eerst bij je, op de boerderij van je verzorger, boer Gied Donkers, in Wapse. Wat een luxe heb je daar in Wapse, met je zomer- en winteruitloop! Wat was het knus in jullie hok en wat raasde buiten de koude aprilwind lekker genadeloos door je veren!

Wel brak het, moet ik zeggen, mijn kwetsbare moederhart dat je zo helemaal niet reageerde toen ik je in mijn armen hield en probeerde je te knuffelen. Wat heet, je verstarde totaal, en je wist niet hoe snel je weg moest komen toen ik je losliet. Misschien had je nog niet door dat ik je adoptiemoeder ben en dat je dankzij mij niet op de prille leeftijd van één jaar, na een verblijf met vier, vijf soortgenoten in een piepklein donker hok, aan je poten opgehangen zult worden alvorens een wisse dood te sterven via stroombad en mes. Ja mijn kleine schat, je leest het goed: water waar elektriciteit op is gezet en waar je ingedompeld wordt zodat je in één keer verdoofd bent en compleet verstijfd, en dan het mes. Geëlektrocuteerde legkip beent makkelijker uit, wat weer zorgt voor een effectievere productie van kippenbouillonblokjes. Snap je?

Nee, Anastasia, omdat je mijn eigen Foster Parents Kip bent, loop je lekker buiten in Wapse. Je neemt geen stroombad maar een zandbad, want dat vinden kippen lekker, en je hebt, vanaf dat je een heel klein donzig adoptiekuiken was, nog geen dag van stress gekend. Daarvoor zorgen de grote hanen, die als rasechte uitsmijters (no pun intended) tussen jou en je vriendinnen lopen. Die, zo verzekert mij de Stichting Biologica, zorgen ervoor dat jij je veilig voelt in jouw eigen biotoop. Het allermooiste is, dat je snavel niet gekapt is, zoals bij alle kippen in Nederland gebeurt, zelfs bij graskippen, je weet wel, die van die blijde slogan `grasei, kip in de wei'. Met hun snavel, leerde ik van de montere website www.adopteereenkip.nl, (het stond trouwens ook op het adoptiecertificaat) voelen kippen het verschil tussen een maïs- en een graankorrel. Een heel gevoelig orgaan dus.

KIPPENADOPTIE

Het hele kippenadoptieplan is afgelopen zomer bedacht door Stichting Biologica, die pleit voor de biologische landbouw in Nederland, en de Triodos Bank. ,,Na de vogelpestcrisis zochten we naar een manier om te laten zien dat er een alternatief is voor de intensieve veehouderij: het Nederlandse biologische product,'' zegt de directeur van de Stichting, Bert van Ruitenbeek. ,,Tegelijk wilden we mensen de drempel van de natuurwinkel over helpen, en de biologische boeren een afzetgarantie geven. We wisten van te voren niet dat adoptie zo'n gevoelige snaar zou raken. De boerenidylle is in de hoofden van veel mensen nog springlevend, we hebben daar kennelijk echt behoefte aan. Met je kinderen door een legbatterij lopen is toch lang zo leuk niet als een erf waar in de open lucht gescharreld wordt.'' De stichting denkt al over een project met het adopteren van appelboompjes, zodat opa's met hun kleinkinderen zelf kunnen gaan plukken.

Kippenadoptie werkt alsvolgt: ik adopteer een kip, daarmee steun ik de biologische landbouw en in ruil daarvoor mag ik een half jaar lang elke maand zes eitjes ophalen bij de Natuurwinkel. Jij woont in Wapse en ik in Amsterdam, dus het zijn niet jouw eitjes die ik haal, net zomin als ik precies weet welke van de duizend kippen van boer Donkers jij nu eigenlijk bent. Maar toch hebben wij een band, omdat ik één van jullie geadopteerd heb.

Lees wat je geestelijke vader, de bedenker van het hele adoptie-idee, erover zegt. Dat is Niko Koffeman, hij is een communicatieadviseur uit Vierhouten die, zoals hij zelf zegt, uitsluitend voor wereldverbeteraars werkt. ,,Dit is de enige manier om weer binding te creëren tussen de consument en de natuur, waar zijn voedsel vandaan komt. Ons eten is zo klinisch, we halen het in plakjes en reepjes en doosjes uit de supermarkt. Op het moment dat je de band herstelt tussen één mens en één dier, verandert er iets ten positieve. Het maakt mensen bewust, maar op een leuke manier. Preken werkt nou eenmaal niet.''

Ik zei tegen Koffeman dat ik zijn plan heel slim vond. Ja lieve Anastasia, jij hebt er als eenvoudig kipje zonder kop (schrik niet, ik bedoel dit niet letterlijk), zo geen weet van, maar jij en je bleke Friki-nichten belichamen één van de kenmerkende dilemma's van dit land. Waar moet het heen met de bio-industrie. Terug naar de tijden van weleer, toen iedereen wel een paar gezellige kipjes in de tuin had lopen, of voort op de ingeslagen weg, waar een ei geen ei is maar een pluimveeproduct?

Voor jou is de keus natuurlijk niet moeilijk, maar voor mensen wel vanwege hun portemonnee. Wij Nederlanders doen hoogst verontwaardigd over dierenleed, maar we weigeren te betalen voor dierenwelzijn of kwaliteit. Massaal kopen we voorbehandeld eten dat verhoudingsgewijs veel kost, maar een duurdere kip die een beter leven heeft gehad, daar willen we niet aan. Vlees kiezen we niet met ons verstand en niet met ons hart, maar nog altijd met onze portemonnee ook na mond- en klauwzeer en vogelpest (misschien heb je je oudere zusters daarover horen kakelen, dat was een verschrikkelijke slachting voor jouw geboorte).

EMO-ETEN

Met Koffemans plan zet de biologische landbouw een krachtig wapen in: het sentiment. Emotie is misschien het enige dat onze onuitroeibare tukheid op koopjes kan verslaan. Bovendien, zo merkte Koffeman op, wordt het beslissingsmoment voor aankoop bij dat vermaledijde supermarktschap weggehaald. Je kiest van te voren, bij de adoptie, en dus kies je met je hart. Leve de emo-kip, riep ik dus tegen hem. En kun je nagaan, toen had ik je nog niet eens ontmoet.

Anderzijds, eigenlijk is al ons eten tegenwoordig emo-eten. Neem het voorjaarsgeweld dat de commercie momenteel over ons uitstort en waardoor we ons in slaap laten sussen. Vooral rond Pasen geloof je je ogen niet. Het is één en al sappig gras, veldbloemen en blijde kuikentjes, kalfjes en biggetjes terwijl die toch echt geen gras te zien krijgen voordat ze eindigen op ons bord. Onlangs keurde de Tweede Kamer het Legkippenbesluit 2003 goed. Daarin staat dat de legbatterij per 2012 verboden is (wees maar blij, Anastasia, dat je niet weet wat dat is). De nieuwe, `verrijkte hokken' waar de Productschappen Vlees, Vee en Eieren blij mee zijn, bevatten zitstokken en legnesten en matjes waarop de kippen kunnen scharrelen, maar geen bewegingsvrijheid, daglicht of buitenlucht. Misdadig is het misschien niet, zuinig en zakelijk wel. Maar in de winkel willen we daar niet aan denken. Dan willen we een lage prijs in combinatie met een blij verhaal, en dus krijgen we dat. In de paaseditie van het supermarktblad van Albert Heijn worden eieren omgeven met de roze wolk van knusheid die men doorgaans alleen aantreft in een geboortewinkel of een blad als Ouders van Nu; legnesten, zitstokken en met de hand gestrooid voer. Toe maar. Elk dozijn eieren zijn eigen Blijde Doos.

Niko Koffeman reageerde wat gestoken op de suggestie dat zijn idee perfect gebruik maakt van de recente behoefte aan een ambachtelijk verhaal bij ons eten, dat de kille productie ervan verhult: ,,Het adoptiekippenverhaal ís geen verhaal'', zei hij. ,,Het klopt met de werkelijkheid. Ik zie elke dag Friki-vrachtwagens rijden met daarop de slogan `Kip uit een betrouwbaar nest', terwijl die kippen nog nooit een nest gezien hebben.''

GROTE STAD

Het zal je goed doen, Anastasia, te vernemen dat 21.929 van je zusters al zijn geadopteerd door mensen zoals ik sentimentele, hoogopgeleide stadsbewoners met een onbevredigde zorg- en natuurbehoefte, die dierenwelzijn belangrijker vinden dan economie. De Stichting Biologica heeft er onderzoek naar gedaan; de kippenadoptanten zijn vrijwel allemaal mensen uit de grote stad; Utrecht is kippenstad nummer één van Nederland, daarna volgen Amsterdam, Den Haag en Rotterdam.

Op het EKO-congres van afgelopen week presenteerde de stichting Biologica nog meer cijfers. In de herfst van 2003, na de start van de campagne, verkochten de biologische winkels 21 procent méér eieren dan in 2002 en de omzet van biologische eieren ging in supermarkten en natuurwinkels omhoog. De stichting verklaart de omzetstijging in Natuurwinkels (met tien procent tot 160 miljoen euro), zelfs deels met het succes van de adoptieactie. Maar voordat je nu in jubelend gekakel uitbarst; die bijna tweeëntwintigduizend legkippen vormen helaas slechts een fractie van de pakweg éénendertig miljoen leghennen in Nederland en de consumptie-eieren die ze leggen: in 2003 tien miljard. De woordvoerder van de Productschappen Vlees, Vee en Eieren, Dé van de Riet, is dan ook enigszins sceptisch over het adoptieproject: ,,Wij zijn vóór alles wat bijdraagt aan de bewustwording van de consument. Maar Biologica zet zich wel erg af tegen de reguliere veehouderij, die nog steeds het overgrote deel van de markt bedient. Wij handelen volgens de wet en met een zuiver geweten.''

De Nederlandse overheid streeft naar tien procent biologisch marktaandeel in 2010, maar Van de Riet verwacht niet dat wij ons en masse zullen bekeren tot het kippenadoptie-ouderschap. ,,Het scharrelei heeft het indertijd gehaald omdat het prijsverschil met andere eieren te verwaarlozen is. Scharrelvlees is helaas nooit verder gekomen dan een luttel marktaandeel; het prijsverschil met gewoon vlees is te groot. Het biologische ei doet het iets beter; 3,7 procent van de markt. Maar de meeste boeren kunnen er niet van leven.''

Zou adoptie, vroeg ik mij af, ook iets zijn voor het scharrelvarken? Emotioneel gezien ligt dat een stuk ingewikkelder. Kan je Knorrie voor een jaar sponsoren om hem dan in stukken in je vriezer te stoppen? Bert van Ruitenbeek: ,,Een varken adopteren en hem dan in plakjes af gaan halen? Ik heb er moreel niets tegen, maar voor het grote publiek is het een moeilijk verhaal.'' Koffeman vertelt hoe men in Amerika tegen de zaak aankijkt: ,,Daar kun je een kalkoen adopteren. Tegen Thanksgiving mag je hem op komen halen. Dan zetten ze hem in een binnenband, zodat hij niet wegkan, en dan mag je hem zelf doodschieten.''

Hiermee, Anastasia, komen we bij een pijnpunt dat we toch moeten aanroeren. Op mijn eierbonnen staat dat ze geldig zijn tot en met januari 2005. Ik weet niet hoe het met jou zit, maar als ík dat lees, wordt het mij koud om het hart. Het is je reinste Orwell. Heb jij je kippenkopje er wel eens over gebroken wat er na die datum met je gebeurt? Precies. Bij Gied Donkers mogen jullie allemaal een heel jaar extra leven, maar daarna is het toch echt afgelopen. Daar staat niets over in het adoptiepakket. Vragen erover worden door Gied Donkers en Biologica vrijelijk beantwoord, maar men hangt het niet aan de grote klok.

Enfin. Pasen, Anastasia, is zoals je weet de tijd van het lijdensverhaal én van nieuw leven, vandaar dat mensen zich met Pasen altijd aan eieren te buiten gaan. Geen mooier symbool dus voor Pasen, dacht ik altijd, dan het batterij-ei, tenslotte lijdensverhaal en ei inéén. Maar dankzij mij en al die andere trotse adoptieouders is dat lijdensverhaal voor jou en je Wapser vriendinnen in één klap veranderd in een fijne feelgood-story, met zelfs een happy end. Want iedereen die een biologische kip heeft geadopteerd, kan namelijk na twee jaar naar Wapse rijden om haar af te halen en zo voor dood en bouillon te behoeden. Echt waar, dat mag, zo verzekert mij eenieder.

Wees gerust, Anastasia, de opvang is al klaar.

Veel liefs,

Je adoptiemoeder