Leren leven met beperkingen

Binnen enkele weken bereikt Ronald Koeman (41) een nieuwe mijlpaal in zijn trainersloopbaan, als hij voor de tweede keer kampioen wordt met Ajax dat morgen in Rotterdam de klassieker tegen Feyenoord speelt.

Met twaalf punten voorsprong op concurrent PSV is de kans groot dat Ajax spoedig, en dus ruim voor het einde van de competitie, de champagne zal ontkurken voor de 29ste landstitel. Maar het ligt niet in het karakter van de perfectionist Ronald Koeman om zich blind te staren op deze comfortabele situatie. Nuchter, kritisch en vooral realistisch evalueert hij de verrichtingen van zijn elftal in dit seizoen. ,,We hebben in de competitie heel wat goede resultaten behaald, de uitvoering stemde echter zeker niet altijd tot tevredenheid. Ik zie wel wat progressie bij een aantal spelers, maar het inpassen van nieuwe krachten kost toch veel tijd. Thuis en uit was het daardoor vaak niet goed. Vreemd toch dat je desondanks twaalf punten voorsprong hebt. Eigenlijk ongelooflijk. Het niveau van de Nederlandse competitie speelt daarin een grote rol.''

Hij heeft voor dit gesprek de statige deuren geopend van de stijlvolle bestuurskamer in de Arena. Zittend aan de vergadertafel kijkt Ajax over zijn schouder mee. De Griekse god, wel te verstaan, is met strakke penseel realistisch geschilderd.

De 41-jarige coach hoeft niet te zoeken naar woorden. Hij schetst de feiten zoals ze zijn. ,,We hebben net als PSV een blessuregolf gehad. Een speler als Grygera is nooit 100 procent geweest. Je hebt te maken met jonge profs die nog wisselvallig zijn. We zijn bovendien veel belangrijke spelers kwijtgeraakt. Heel zwaar heeft het vertrek van Chivu gewogen. Als leider binnen en buiten het veld. We misten een speler die vanuit de defensie door kon schuiven naar het middenveld waardoor we controle verloren over de wedstrijd en geen druk konden zetten. Nu probeert Heitinga die taak op zich te nemen en gaat Escudé zich steeds beter manifesteren.''

Escudé moest Chivu doen vergeten, maar slaagde daar niet in. Koeman vraagt om geduld. ,,Laten we niet te snel oordelen in het eerste jaar. Zeker niet gezien zijn leeftijd en ervaring. Inderdaad stelt hij zich nog wel eens verkeerd op en heeft hij het moeilijk tegen beweeglijke spelers. Maar zoals Escudé nu speelt, ben ik heel tevreden. Hij past zich goed aan, probeert de taal te leren. Hij is een goede prof die niet alleen interesse heeft in voetbal.''

Er waren meer spelers bij Ajax die dit seizoen niet uit de verf kwamen. Rafael van der Vaart bijvoorbeeld. ,,Hij heeft tijden gekend dat elke bal die hij raakte een doelpunt was. Mensen verwachten dat het dan altijd maar zo doorgaat.'' Koeman sluit niet uit dat de privé-situatie van Van der Vaart, en dan vooral diens relatie met tv-presentatrice Sylvie Meis, van invloed is geweest. Van der Vaart kwam hierdoor plotseling ook op een andere manier in de publiciteit. ,,Daar heeft hij het best moeilijk mee gehad. Er wordt ook nog wel eens wat over geroepen vanaf de tribunes.''

Ajax moest het enkele maanden stellen zonder zijn centrumspits Zlatan Ibrahimovic, die werd geopereerd aan zijn lies. De 22-jarige Zweed groeit bij Ajax langzaam uit tot een Europese topper, maar gaat zijn ontwikkeling snel genoeg? ,,Hij heeft altijd iets onvoorspelbaars. Vanochtend speelden we op de training acht tegen acht. Toen was hij fantastisch. Hield de bal vast, liet middenvelders bijsluiten. Morgen kan het echter weer anders zijn. Vanaf het moment dat hij bij ons kwam, is hij voor 50, 60 procent meer een teamspeler geworden. Toch is hij wel eens te veel bezig met zijn eigen actie. Of kiest hij de momenten daarvoor verkeerd. Natuurlijk proberen we dat te verbeteren. De ene keer doe je dat met een aai over zijn bol. Dan weer op een andere manier. Het is wel eens moeilijk. Maar Zlatan blijft een voetballer met uitzonderlijke kwaliteiten. Misschien verwachten we te snel iets van hem.''

Vanaf de winterstop heeft Koeman nadrukkelijk gewerkt aan een betere samenwerking tussen Ibrahimovic en zijn aangever Van der Vaart. De coach legde ze in januari tijdens het trainingskamp in Portugal op één kamer. ,,De acceptatie naar elkaar toe buiten het veld was niet altijd 100 procent. Als er geen samenwerking is tussen twee spelers die in de wedstrijd zo dicht bij elkaar staan, dan heb je een groot probleem. Nu groeit er wel iets. Je ziet dat ze elkaar vaker zoeken op de training. Maar het kan nog beter.''

Al met al bleef de stap voorwaarts die Ajax dit seizoen wilde maken uit. Zeker in internationaal opzicht. Drong de Amsterdamse ploeg vorig jaar nog door tot de kwartfinales van de Champions League, in de huidige editie volgde een roemloos einde in de groepswedstrijden. Koeman wijst nog eens op het vertrek van spelers als Chivu en Van der Meyde. ,,Het is in Nederland heel moeilijk om te bouwen aan een elftal. Dat moet je accepteren als je hier werkzaam bent. De wisselvalligheid die de jonge spelers in het team nu nog vertonen, zal over drie jaar een stuk minder zijn. Helaas weet je dat een aantal van hen in die periode naar het buitenland vertrekt. Het probleem is dat ze daar ook nog bewust of onbewust mee bezig zijn.''

Hij houdt rekening met het vertrek van Van der Vaart, Ibrahimovic en Maxwell. Wat moet je in het algemeen denken van spelers die al op hun twintigste voor een buitenlands avontuur kiezen? Financieel ziet dat er altijd aanlokkelijk uit, sportief komen ze nog wel eens van een koude kermis thuis. Koeman ging zelf pas op z'n 26ste, in 1989, van PSV naar FC Barcelona. Hij krijgt het voorbeeld van PSV'er Robben voorgehouden, die onlangs een miljoenencontract tekende bij Chelsea. ,,Toen ik vroeger van FC Groningen naar Ajax ging, was ik helemaal niet bezig met het buitenland. Maar het is allemaal wel veranderd. Misschien was ik nu ook op mijn 21ste naar Barcelona gegaan. Je moet kijken wat je huidige club buiten het financiële nog kan bieden. In het geval van Robben kan ik me voorstellen dat hij heeft gedacht: `Kezman gaat mischien weg, Van Bommel misschien, wat blijft er over?' Mijn vader zei vroeger tegen me: als je de stap maakt, zorg dan dat je eraan toe bent. De taal en de cultuur zijn straks anders, terwijl de druk groter wordt.''

Is de 21-jarige Van der Vaart dan al toe aan een buitenlandse transfer? Hij lijkt bij Ajax nog niet uitgeleerd. ,,Hij zou die stap nu kunnen maken. Maar het zou voor hem ook niet verkeerd zijn om te blijven en in een later stadium naar het buitenland te gaan. Rafael wordt niet slechter bij Ajax. Hij is een belangrijke speler binnen het elftal. En volgend seizoen spelen we weer Champions League.''

Een eventueel vertrek van Ibrahimovic zal, ondanks al zijn tekortkomingen, de scouting de nodige hoofdbrekens bezorgen om zijn gemis op te vangen. Spitsen van dit kaliber zijn schaars. Zeker als je de geïncasseerde afkoopsom niet volledig wilt herinvesteren. ,,Van het geld dat afgelopen zomer binnenkwam, hebben we iets minder dan de helft uitgegeven. Daar sta ik achter, anders moet je niet verkopen. Het is wel de kunst om je elftal niet te verzwakken.''

Hij filosofeert over een andere invulling van de speelwijze als Ibrahimovic zou vertrekken. ,,De nummer 9 moet bij Ajax altijd een technisch begaafde speler zijn. Ik denk dat een ander type speler op die positie ook kan functioneren. Ik ben er nog steeds van overtuigd dat Sonck onze centrumspits kan zijn. In het Belgische elftal speelt hij ook op die plek met Buffel erachter. Met Sonck in de spits moeten we misschien naar andere koppeltjes zoeken binnen het team en ons spel iets aanpassen.''

Niettemin zegt Koeman geïnteresseerd te zijn in een terugkeer van Andy van der Meyde naar Ajax. De rechterspits kan niet aarden bij Internazionale. ,,Voor Andy is nooit een goede vervanger gekomen. Ik heb met hem in de winterstop al contact gehad. Hij moet nu eerst aan Inter eens duidelijk maken wat hij wil. Dan zijn wij bereid iets te doen, maar niet tegen elke prijs. Als de afkoopsom redelijk is hoeft er niet per se een speler verkocht te worden om hem terug te halen.''

Bij Ajax is Koeman op zijn plek. Er school altijd al een groot trainer in hem en dat gevoel had hij zelf ook. ,,Mede door mijn positie in het veld. Ik had als centrale verdediger het overzicht en moest een organisatie neerzetten. Ik denk dat je daardoor ook als trainer minder moeite hebt met het totaalplaatje dan een afmakende spits. Cruijff? Er zijn uitzonderingen. Ik werd als speler door de trainer vaak om mijn mening gevraagd over de speelwijze. Michels, bij het Nederlands elftal, en Hiddink, bij PSV, deden dat. Cruijff besprak altijd weinig, was overtuigd van zijn eigen visie.''

Van de tachtigers bouwde Koeman in tegenstelling tot generatiegenoten als Wouters, Gullit en Rijkaard zijn loopbaan geleidelijk op en dat werpt nog steeds zijn vruchten af. Marco van Basten bewandelt nu bij Jong Ajax dezelfde weg en Koeman juicht dat toe. ,,Hij is een tijd weggeweest uit het voetbal en dan is het niet slecht om weer op verschillende niveaus te werken. Hij leert nu dat bepaalde zaken tijd kosten om te verbeteren. Zwart-wit denken maakt plaats voor geduld.'' Maar kan Van Basten een goede trainer worden? ,,Moeilijk te zeggen. Wat is een goede trainer? Je moet verstand hebben van het spelletje. Dat zit bij Marco wel goed. Voor de groep staan, zou hem ook niet te veel problemen moeten kosten, want hij is een grote persoonlijkheid.''

Als een patriarch regeert technisch directeur Louis van Gaal boven deze voormalige topspelers. Koeman zegt goed overweg te kunnen met de topcoach-buiten-dienst. ,,We kenden elkaar natuurlijk al van Barcelona (waar Koeman als assistent werkzaam was, red.). Ik heb niet het gevoel dat hij zich op mijn terrein begeeft. Van Gaal houdt zich bezig met de langere termijn, ik als trainer met de korte termijn. Op zijn verzoek hebben we elke maandag een gesprek. Praten we over de wedstrijd en spelers. Dan zegt hij wel: ik zou dit doen of dat doen. Maar ik maak te allen tijde de keuze als trainer.''

Buiten Van Gaal krijgt Koeman steun van zijn technische staf (onder wie Krol en Bruins Slot) en van zijn vader Martin. ,,Af en toe komt hij naar een wedstrijd van Ajax. Hij geeft regelmatig zijn oordeel. In Brugge had hij nooit zo gespeeld met Sneijer en Van der Vaart op het middenveld, zei hij. Ik hoopte dat ze het voetballend zouden oplossen, fysiek gingen ze ten onder. Dat we ook niet doorgingen in de UEFA-Cup betekende een flinke tik.''

Jonge talenten als Sneijder, Van der Vaart, Heitinga en De Jong kunnen in juni op het Europees kampioenschap desondanks wat betekenen voor het Nederlands elftal, meent Koeman. ,,Ze nemen een stuk Ajax-bluf mee. Maar ik zou de oudjes niet te gauw afserveren. Als Frank de Boer kan accepteren dat hij geen vaste basisspeler meer is, zou ik hem meenemen. Je hebt de oude garde nodig om de jonge jongens te brengen en er zijn geen vijf, zes betere spelers dan hij.''

Het Nederlands elftal kan ooit een mooie uitdaging vormen voor Koeman. De baan van bondscoach wijst hij beslist niet af. ,,Het lijkt me leuk en interessant om een keer een eindtoernooi te doen met Oranje. Ik weet niet wat er na Ajax komt. Misschien is het dan nog te vroeg. Maar ik zeg niet bij voorbaat nee.''