De trukendoos van Fred Kaps

Fred Kaps rolt zijn toverstok in een krant, strooit er wat zout uit een zoutvaatje overheen, rolt de krant weer open, en weg is de stok. Maar meteen daarna haalt hij een brandende kaars uit die krant, en even later nog één en nog één. Dan steekt hij een sigaret op, die ook al gauw weer weg is. Tot hij uit de lucht een tweede sigaret plukt, en een derde en een vierde en tenslotte zelfs een forse sigaar – allemaal brandend. Hij kan trouwens ook zonder sigaret een forse rookwolk uit zijn duim trekken, om het publiek daarna zijn open hand te tonen. Kijk maar, hij houdt niets verborgen.

Maar natuurlijk hield Fred Kaps (1926-1980) van alles verborgen. Hij was, in zijn elegante jacquet, een gentleman-oplichter, wiens optreden blijkens het commentaar bij een tv-reportage uit 1961 telkens anderhalf uur voorbereiding vergde om zijn attributen in gereedheid te brengen. Die reportage is nog in zwart-wit, net als veel andere opnamen op de pas verschenen dvd Fred Kaps: Seeing is believing! (zie www.fredkapsdvd.com). Al valt dat pas echt op als er opeens een scène uit de Snip & Snap-revue van 1975 wordt vertoond: in kleur, en met vier heren uit de zaal. Ze dragen curieuze coiffures op het hoofd en broeken met klokpijpen uit de jaren zeventig. Kaps speelt met hen een doortrapte wisseltruc: een spel met dollarbiljetten, waarvan er steeds één blijkt te ontbreken – hoe goed ze ook zojuist nog zijn geteld.

Een dvd laat zich veel beter stilzetten dan een videoband, en met behoud van beeldkwaliteit, maar hier is alles vergeefs. Fred Kaps liet zich niet in de kaart kijken. Als drievoudig wereldkampioen goochelen beschikte hij over zoveel souplesse en raffinement, dat hij iedereen een rad voor ogen kon draaien. Ook interviewer Arie Kleywegt liet zich pal onder zijn neus bedotten, in een wonderbaarlijk fragment uit Achter het nieuws uit 1961, dat tegelijk mooi illustreert hoe oubollig zo'n actualiteitenrubriek destijds kon zijn. En zelfs toen Kaps in 1974 – in het programma Een mens wil op de zaterdagavond wel eens even zitten en een beetje lachen want er is al genoeg ellende op de wereld – door Mies Bouwman werd uitgedaagd om een paar trucs met blote armen te laten zien, liet hij zich probleemloos de mouwen van zijn pandjesjas afknippen. Het maakte geen enkel verschil, dus in die mouwen zat niets verstopt.

Het hoofdprogramma van de dvd omvat negen bezienswaardige Kaps-opnamen uit de collectie van de stichting Beeld & Geluid, die onder meer de archieven van de omroep beheert. Niet alleen een handvol complete tv-optredens, maar ook een paar vermakelijke stukjes Polygoon-journaal, waarin de montage eveneens aan het goochelen slaat. Daarnaast zijn er foto's met informatieve bijschriften en recente interviews met enkele topgoochelaars van nu, die vooral aantonen dat Kaps in vakkringen nog steeds een lichtend voorbeeld is. Veel meer dragen ze verder niet bij. Maar dat hoeft ook eigenlijk niet – de man zelf aan het werk te zien, is al ongelooflijk genoeg.

Fred Kaps: Seeing is believing!

Film: *****

Extra's: ***