Cholesterolverhoging als wapen tegen hart- en vaatziekten

Het experimentele medicijn torcetrapib verhoogt het gehalte van het goede cholesterol HDL bij mensen met een te laag HDL-gehalte met ruim 45%. In combinatie met het LDL-cholesterolverlagende medicijn atorvastine, stijgt het HDL zelfs met ruim 60%. Een dubbele dosis torcetrapib verdubbelt zelf het gehalte van het gezonde cholesterol. Dat blijkt uit de eerste experimenten met het nieuwe medicijn torcetrapib bij 19 mensen met een HDL-cholesterolgehalte van minder dan 1,0 mmol/l (The New England Journal of medicine, 8 april).

Cholesterolverhoging. Dat is het nieuwste wapen in de strijd tegen hart- en vaatziekten. Het gaat dan om het HDL, het goede cholesterol. LDL, het slechte cholesterol moet nog steeds omlaag. Statinen, de populaire, succesvolle en levensverlengende cholesterolverlagende medicijnen, verlagen het LDL met ruim 25%. Het HDL gaat met die medicatie echter niet meer dan 10 procent omhoog.

LDL en HDL worden `cholesterol' genoemd, maar het zijn in feite cholesteroltransporteurs in het bloed. Echte cholesterolmoleculen worden uit de voeding opgenomen en in de lever gesynthetiseerd. Cholesterol is nodig als bouwsteen van lichaamscellen en dus een onontbeerlijk voedingsmiddel. De `moderne' mens krijgt meestal te veel cholesterol binnen.

LDL is een met cholesterol gevuld vetbolletje dat cholesterol van de lever naar de lichaamscellen vervoert. Maar bij te veel cholesterol geven de cholesterolbevattende LDL-deeltjes veel van het cholesterol af aan cellen in de bloedvatwanden. Daardoor ontstaat atherosclerose. Eerst zijn het vettige afzettingen, daarna worden schuimcellen actief en ontstaat een substantie die vroeger als kalkafzettingen werden aangeduid: aderverkalking. HDL voorkomt het ontstaan van die plaques. Het haalt het overtollige cholesterol in het lichaam op en levert het in de lever af. Via de galblaas komt het cholesterol in de faeces terecht.

HDL is dus een vuilniswagen die cholesterol ophaalt. Via twee wegen levert HDL het cholesterol in de lever af. De directe weg is dat de HDL-bolletjes aan een receptor in de lever hechten en hun lading afgeven. De ingewikkelde weg is dat HDL onderweg cholesterol naar LDL en het voorloperbolletje VLDL overhevelt. LDL en VLDL veranderen dan ietwat van karakter en geven het cholesterol ook vaak in de lever af.

Voor die laatste route is het eiwit cholesteryl ester transfer protein (CEPT) nodig. Het medicijn torcetrapib dat nu op 19 mensen met laag HDL is getest blokkeert de cholesteroloverslag van HDL naar VLDL- en LDL-deeltjes. In het algemeen is een hoog HDL-gehalte gekoppeld aan een lager risico op hartziekten. Maar of HDL-verhoging met torcetrapib hetzelfde effect heeft, moet nog worden aangetoond.