Reisbureaus voor illegalen

Volgens sommigen is mensensmokkel vandaag de dag een lucratievere onderneming dan de drugshandel. In de jaren negentig heeft zich een immens verkeer ontwikkeld van illegale migranten, vooral afkomstig uit voormalig Joegoslavië, Irak, Iran, Afghanistan, maar ook uit Afrika en China. Slechts een klein deel vraagt asiel aan; de meesten kiezen voor een verblijf in de illegaliteit, maar streven niet naar permanente vestiging in Nederland.

Knooppunt Istanbul van de antropoloog Akinbingöl richt zich vooral op Turkije, een van de belangrijkste doorvoerlanden voor deze smokkel. Istanbul is de afgelopen tien jaar tot een knooppunt van de internationale illegale migratie geworden. Akinbingöl maakt aannemelijk dat mensensmokkel geen nieuwe activiteit van de aloude georganiseerde misdaad is, maar wordt uitgevoerd door nieuwe organisaties die beduidend minder gewelddadig zijn dan de drugsmaffia. Ze zijn eerder een soort illegale reisbureaus die de goede band met hun klandizie koesteren.

De mensensmokkel vindt plaats op een zo grote schaal dat ze onmogelijk aan het oog van de plaatselijke douane kan ontsnappen. Corrupte elementen in het politie- en ambtenarenapparaat werken actief mee aan deze handel. Ook elders is de overheid betrokken bij mensensmokkel. In Griekenland heeft de politie geen budget om onderschepte illegalen naar hun land van herkomst terug te sturen, zodat ze die soms zelf maar naar buurlanden doorsmokkelen.

Akinbingöl beschrijft hoe gebrek aan coördinatie en wederzijds wantrouwen tussen de betrokken staten de indamming van de illegale migrantenstroom bemoeilijken; dat is volgens hem zelfs onmogelijk zolang in de landen van herkomst de omstandigheden blijven voortbestaan die werkwillige jongeren wegjagen, en in de ontvangende landen de omstandigheden die ze aantrekken. In de jaren tachtig was dat in Nederland vooral in de confectie-industrie, momenteel zijn het vooral de schoonmaak, horeca en land- en tuinbouw die drijven op illegale arbeidskrachten. De populistische roep om harder optreden levert misschien stemmen op, maar leidt niet tot verbeterde resultaten. Integendeel, Akinbingöl maakt duidelijk dat het juist de steeds strengere wetgeving is geweest die in de afgelopen vijftien jaar de mogelijkheden van legaal tijdelijk verblijf of pendelen heeft teruggedrongen, en daarmee onbedoeld de criminalisering van het vervoer en toename van illegaal verblijf in de hand heeft gewerkt. Hij beveelt daarom juist een liberalisering en een betere regulering van de internationale migratie aan. Hij doet dat op grond van puur praktische argumenten, en zelfs van Europees eigenbelang. Door de toenemende vergrijzing binnen Europa zal de behoefte aan jonge arbeidskrachten uit het buitenland de komende jaren toenemen, wat een soepeler migratiebeleid vereist. Maar welke politicus durft deze visie aan de man te brengen?

Ö.F. Akinbingöl: Knooppunt Istanbul. Mensensmokkel via Turkije. Meulenhoff, 223 blz. €17,50