Newman

In zijn artikel `Kunstzinnige Kruistochten' (Cultureel Supplement, 2 april) beschrijft Jos de Mul de juridische procedure die de Stichting Beeldrecht in 1997 namens de weduwe van Barnett Newman aanspande tegen het aartsbisdom Utrecht. Op 15 december van dat jaar verspreidde het bisdom in het kader van een voorlichtingscampagne voor scholieren afbeeldingen van Newmans met een stanleymes bewerkte kunstwerk Who's afraid of Red, Yellow and Blue. De vormgeefster van het affiche had het schilderij in spiegelbeeld weergegeven en de beschadiging esthetisch vormgegeven in de vorm van een kruis. De titel van het werk werd veranderd in Who's afraid of God.

Aan de orde in die procedure was of hier na de werktuiglijke vernieling van het werk door de bewerking ervan met een mes sprake was van een immateriële vorm van vandalisme door het werk te manipuleren en in te zetten voor katholieke missiedoeleinden. ,,De rechtbank veroordeelde het bisdom tot een fikse schadevergoeding'', schrijft Jos de Mul. De werkelijkheid is anders en komt in elk geval niet overeen met de berichtgeving in het bijschrift bij de illustratie. Daarin wordt de indruk gewekt dat het bij het artikel afgebeelde affiche een bewerking zou zijn die uiteindelijk de goedkeuring had van de weduwe Newman.

De werkelijkheid is dat het bisdom, nadat het zich geconfronteerd zag met de bezwaren van Newman, een tweede bewerking van het affiche liet maken, waarin de vormgeefster meer afstand nam van het oorspronkelijke schilderij in de verwachting daardoor onder het bezwaar van de rechthebbende uit te komen. Het bisdom slaagde daarin. Volgens de rechter kon die tweede bewerking anders dan de eerste wel door de auteursrechtelijke beugel. De weduwe Newman heeft zich daarbij neergelegd, al was dat niet van harte.

Overigens is het maar de vraag of de rechter nu nog steeds een fikse schadevergoeding aan het bisdom zou opleggen. Jos de Mul schrijft – mijn inziens terecht – dat ,,het affiche er zeker niet op uit leek te zijn om alleen maar de spot te drijven met de abstracte kunst''. ,,Het affiche blijft namelijk op paradoxale wijze trouw aan het geparodieerde werk'', zegt hij. De Tweede Kamer heeft onlangs een voorstel aangenomen tot herziening van de Auteurswet, waarin nu juist voor de parodie veel meer ruimte wordt gegeven. Of die ruimte voldoende zou zijn geweest ten faveure van het bisdom is niet zeker, maar verdient zeker nadere beoordeling.