De straatmuzikant kent maar één schaker

Het is maar een kleine match van vier partijen die Jan Timman en Loek van Wely in Almelo voor het energiebedrijf Cogas spelen, niet lang genoeg om echt uit te maken wie de sterkste schaker is. Toch zal de winnaar straks grote voldoening voelen en bij de verliezer zal wening zijn en knersing der tanden, want tussen Timman en Van Wely kunnen de emoties behoorlijk hoog oplopen.

Het begon gisteren met twee partijen waarin beide spelers een uur bedenktijd hadden. Vandaag en morgen worden er nog twee partijen gespeeld in het klassieke tempo met twee uur bedenktijd voor de eerste veertig zetten.

Ze wonnen gisteren beiden met wit en het ging ongeveer op dezelfde manier. Lange eindspelen waarin de zwartspelers steeds een beetje onder druk stonden, maar die waarschijnlijk toch wel te houden waren geweest bij een trager tempo en misschien ook wel bij een sneller tempo. ,,In een rapidpartij met een half uur bedenktijd verdiep ik me niet erg in de stelling, maar nu ging ik echt nadenken en kwam ik in tijdnood'', zei Timman na afloop over de partij die hij verloren had.

De sterkste Nederlandse schaker is Ivan Sokolov, maar voor hem geldt wat Genna Sosonko eens over Nederland zei: ,,Je bet-overgrootmoeder moet wel in dit dorpje geboren zijn voor je hier als landgenoot erkend wordt.'' Sokolov mag meedoen in het Nederlandse schaakleven, maar de echte schaakkoning moet wel een eigenheimer zijn.

Zes jaar geleden speelden Timman en Van Wely voor het eerst een match om uit te maken wie die koning was. Het werd 5-5 en daarna won Van Wely de tiebreak van twee rapidpartijen. Hij verklaarde toen dat hij die twee snelle partijen niet meetelde en dat de match gelijk was geëindigd en daarom als een nederlaag voor hem beschouwd moest worden.

Dat was een buitengewoon venijnige opmerking, maar gezegd moet worden dat Timman er ook wel een beetje aanleiding toe had gegeven.

Toen Van Wely een jaar of tien geleden heel sterk werd, waren Timman en Jeroen Piket de grote mannen in het Nederlandse schaak en als je die drie bij elkaar zag leek het vaak alsof ze van Wely aan het ontgroenen waren. `Loekie' noemden ze hem en ze maakten grapjes over zijn schaakinzicht, op het eerste gezicht goedmoedig, maar je kon je wel voorstellen dat het Van Wely behoorlijk stak.

Ze werden eens met zijn drieën geïnterviewd en aan Timman werd toen gevraagd of hij wist wat de plaats van Van Wely op de ranglijst was. Timman dacht een tijdje na en zei toen: ,,Ik heb natuurlijk ook wel eens de Nederlandse ranglijst gezien...'' Hij bedoelde dat Van Wely op de internationale ranglijst, de enige die er voor hem toe deed, niet in zicht was.

Maar de tijden veranderden. Piket trok zich uit het schaken terug voor een carrière in de financiële wereld. Van Wely steeg op de internationale ranglijst en Timman daalde.

Toen ze ongeveer op hetzelfde punt waren beland, kwamen er ruzies over wie er aan het eerste bord mocht zitten van hun club of van het Nederlandse team, maar na een tijdje waren die ruzies niet meer nodig, omdat Van Wely ver boven Timman was uitgestegen.

Toch bleef Timman de man die eventjes tweede en jarenlang derde op de wereldranglijst was geweest, achter Kasparov en Karpov, een positie die Van Wely niet zal bereiken. En als een schaker de supermarkt binnengaat, zegt de straatmuzikant op de stoep nog altijd: ,,Hallo Timman.'' Voor hem is iedere schaker nog steeds een Timman, want van een Van Wely heeft hij nog nooit gehoord.

Vorige maand won Timman een toernooi in Reykjavik. Er werd geschreven dat hij met roken en drinken was gestopt en onmiddellijk begonnen zijn fans te speculeren of hij misschien toch weer zijn oude krachten zou hervinden en, zoals een van hen het uitdrukte, Van Wely sidderend aan zijn voeten zou leggen.

,,Het is altijd Timman dit en Timman dat'', zei Van Wely in 1998 geërgerd en zo is het nog steeds.