Vrede Algerije op kosten van de vrouw

Algerije kiest vandaag een nieuwe president. Of het herkiest de oude. President Bouteflika, de man die de oorlog met de islamitische guerrilla beëindigde. Maar niet iedereen ziet hem zo. ,,De vrouw betaalt het gelag voor de Algerijnse verzoening.''

De architectuur, versteend verleden van Alger la blanche, smaakt nog altijd naar Parijs – soms lijken alleen de straatnamen veranderd, heel lang geleden, bij het vertrek van de Franse troepen en de colons. Maar achter dit schilderachtige decor bots je al snel op de alledaagse ondraaglijkheid van het bestaan.

In de statige koloniale huizen, witgekalkt met lichtblauw geschilderde smeedijzeren balustrades en balkons, verkommeren sinds jaren talloze kinderrijke een-oudergezinnen. Op straat leven nog eens duizenden anderen die nog armer zijn. Deze verworpenen der aarde – naast wat oudere mannen betreft het vooral alleenstaande moeders met kinderen – zijn de slachtoffers van de islamitische familiewetgeving, die door de toenmalige eenheidspartij FLN (Front voor Nationale Bevrijding) in 1984 in de wet is vastgelegd.

De familiecode bepaalt dat de vader de voogdij over de kinderen heeft, maar de moeder de hoedeplicht, terwijl hij automatisch het echtelijk dak mag behouden en de moeder met haar kinderen dus van de ene dag op de andere op straat kan zetten. Tla, tla, tla, ik verwerp je, meer hoeft hij niet te zeggen.

Het regime van het FLN begon na de onafhankelijkheidsoorlog met progressieve principes, maar schakelde al snel over op een politiek van concessies en coöptatie van de islamitische tendenzen in de Algerijnse samenleving, waarvoor de Algerijnse vrouw een zware tol betaalde. De organisatie SOS Femmes en Détresse (SOS-vrouwen in nood) neemt het voor de vrouwen op. Meriem Belaala is voorzitster van de Algerijnse afdeling. ,,Wij zijn in 1992 officieel erkend maar we waren eigenlijk al heel lang actief, jaren voor er sprake was van de code. De vrouwen hebben het al snel na de onafhankelijkheid erg moeilijk gekregen – de vrouw moest, nu de strijd gestreden was, terug achter het aanrecht'', zegt ze. ,,Het feit dat wij een gemengde organisatie zijn, wat vrij uniek is voor een `vrouwenorganisatie', beschouwen wij als essentieel. Het is geen luxe, als je ziet uit welke repressieve traditie wij komen. Veel vrouwen hebben voor de Algerijnse onafhankelijkheid gestreden zonder dat hun familie daar zelfs van op de hoogte was.''

,,Er zijn kinderen die sterven in de armen van hun moeders omdat de vader niet thuis geeft of weigert in te stemmen met een dringende medische ingreep'', aldus Belaala. ,,In dat geval komt er gewoon geen hulp. De vrouw is met de codificering van het familierecht voor altijd een bevoogde minderjarige geworden, en dat geldt ook de toegang tot de arbeidsmarkt en het onderwijs. En uiteraard kan ze alleen op reis naar het buitenland als een mannelijke voogd daar uitdrukkelijk toestemming voor geeft. De man is schipper naast god, en president Bouteflika vindt dat kennelijk maar goed ook. De nationale verzoening heeft nu eenmaal een prijs'', zegt Belaala.

De familiecode zorgt in Algerije voor een chronische – en genegeerde – humanitaire crisis. ,,Onze praktijk leert hoe weinig de meeste mensen afweten van de bestaande wetgeving en haar desastreuze gevolgen voor vrouwen en kinderen. Pas als ze in eigen familie- of vriendenkring geconfronteerd worden met de wantoestanden en het onrecht die eruit voortvloeien schrikken de mensen op'', legt Belaala uit.

President Abdelaziz Bouteflika heeft bij zijn aantreden in 1999 beloofd ook hier voor verandering te zullen zorgen. De familiecode zou hervormd, ja zelfs afgeschaft worden. Maar er is op dit vlak sindsdien weinig concreets gebeurd. En dat geldt ook voor de huidige minister van Cultuur en Communicatie, Khalida Toumi, die voor ze deel ging uitmaken van de regering als vurig feministe en nummer twee van de radicale democraten van de RCD van Said Saadi het voortouw nam in de strijd voor de afschaffing van de code. Maar sindsdien is ze niet alleen van naam veranderd – ze heet nu Khalida Mesaoudi – en veel zusters uit de feministische organisaties voelen zich door haar verraden.

,,Bouteflika heeft aan al de wantoestanden die door de familiecode worden veroorzaakt en verscherpt niets gedaan sinds hij vijf jaar geleden aan de macht is gekomen'', zegt Belaala. ,,Hij heeft absoluut niets gedaan voor de vrouw. Integendeel, het is nu veel erger dan voorheen. Hij is de man van de grote verzoening met de integristen, dus van nòg meer toegevingen. Hij heeft bij zijn aantreden veel moslim-extremisten – `repentis' – vrijgelaten. In een van zijn jongste toespraken droeg hij de vrouwen op die `repentis' vooral toch niet te provoceren, bijvoorbeeld door in het openbaar te roken.''

,,In 2001 heeft Boeteflika ervoor gezorgd dat een brutale aanval in het dorp Hasim Sououd, waarbij rond tien vrouwen op beestachtige wijze verkracht zijn, snel in de doofpot werd gestopt. Er is toen gesuggereerd dat de slachtoffers, schoonmaaksters in dienst van een internationaal bedrijf, het geweld hadden uitgelokt en sowieso niet eerbaar waren. Een onderzoek is er niet van gekomen, en Bouteflika deed daaraan mee, wat toch merkwaardig is voor de `eerste magistraat van het land','' aldus Belaala.

Volgens haar is er vooral op het platteland een enorme achteruitgang merkbaar. ,,Iemand die zoete broodjes wil bakken met de moslimextremisten kan niet veel voor de vrouw betekenen. Wij betalen het gelag voor zijn politieke `toenadering', voor zijn `nationale `verzoening'. Dat moet veranderen. Wij willen geen nieuw mandaat voor Bouteflika, en we willen ook uiteraard Djaballah niet, de islamistische kandidaat. Al de overige kandidaten hebben zich duidelijk voor de afschaffing van de Familiecode uitgesproken'', zegt ze.

Veel jonge mannen, zegt Belaala, zijn het met de wantoestanden van de Familiecode niet eens. Sommigen hebben zelf een straatjeugd achter de rug. ,,Wij hebben jonge mannen die ons dekens brengen voor het opvangcentrum, en anderen die thee of slaapzakken uitdelen aan de straatkinderen. Maar veel haalt het helaas niet uit, zeker niet zolang het staatshoofd vindt dat wij een verzameling opgewonden vrouwen zijn die met uit het westen geïmporteerde ideeën voor opschudding willen zorgen en de eeuwige tradities van ons land op de helling zetten. Vrouwen verdienen beter. Tunesië is voor ons wat dat betreft een lichtend voorbeeld'', aldus Belaala.