Patagonië ligt vol met oude knoken

In Patagonië maken paleontologen overuren. In het dorre zuiden van Zuid-Amerika wordt een uniek, omvangrijk prehistorisch knekelveld blootgelegd.

Het pronkstuk heeft paleontoloog Federico Poblette bewaard voor het einde van de rondgang. In een werkkeet aan de rand van het rotsige, stoffige opgravingsterrein grabbelt hij een beetje geheimzinnig in een grijsmetalen ladekast. Als hij zich omdraait, toont hij quasi dreigend enorme klauwen: de geheel intacte vingerkoten en de 42 centimeter recordlange nagels van een Megaraptor Namunhuaiquii dinosaurus. ,,Nu heb je een negentig miljoen jaar oud wapen in handen'', zegt hij even later.

Bij het plaatsje Añelo in de Patagonische provincie Neuquén – zo'n twaalfhonderd kilometer zuidwestelijk van de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires – zijn onderzoekers bezig een uniek fossielenwalhalla bloot te leggen. Na een kleine 2,5 jaar graven op een roodbruin, kaal stenen stuk grond aan de rand van het meer Lago Barreales blijken paleontologen een ongekend rijke schatkamer vol skeletten te hebben geopend.

Het gaat om een plek waar vroeger een rivier een grote bocht moet hebben gemaakt en er bij elke flinke regenbui nieuwe botten zijn aangespoeld. ,,Alleen al om alle vondsten te kunnen inventariseren op dit eerste onderzoeksterrein van 100 bij 100 meter moeten we naar schatting vijftien jaar werken'', zegt Poblette en hij kijkt er blij bij.

De paleontoloog woont met collega's van de Patagonische universiteit van Comahue al zo'n 847 dagen – zo geeft een speciaal scorebord aan – in een soort caravan aan de rand van een prachtig totaal verlaten gebied. Hier, waar het 's winters flink vriest, stevig waait en zoals nu in de nazomer 40 graden kan zijn, wordt onafgebroken onderzoek verricht. ,,Het is de enige plek in Zuid-Amerika waar non-stop gegraven wordt omdat er zó veel werk wacht. Bovendien kunnen we door onze aanwezigheid voorkomen dat er wordt geplunderd''.

Zoeken naar oude bodemresten is een relatief jonge wetenschap in Argentinië. Pas sinds een jaar of vijftien wordt er serieus gespeurd naar fossielen in met name de dunbevolkte vijf Patagonische provincies (1,7 miljoen inwoners) die samen 23 keer groter zijn dan Nederland. En sindsdien verschijnen met vaste regelmaat publicaties over weer nieuwe ontdekkingen en nieuwe records. Een van de laatste nieuwtjes betreft de vondst van vijfduizend dinosauruseieren in de provincie Rio Negro. Paleontologen hebben een compleet nest met 15 eieren aangetroffen. En er zijn vier puntgave eieren opgegraven die waarschijnlijk van de Titanosaurus zijn. In de universiteit van Rio de Janeiro onderzoekt men of in deze `bowlingballen' embryo's zitten.

Een recordbreker is ook Ruben Dario Carolini. Deze 59-jarige man had een paar jaar lang de grootste vleesetende dinosaurus op zijn zolder liggen. In 1993 vond hij vlak bij zijn woonplaats Villa El Chocón een vrijwel puntgaaf skelet. De enorme botten – alleen de schedel meet al twee meter – bracht hij één voor één met behulp van zijn zelfgebouwde dinomobiel naar zijn huis. Later bleek de 1,70 meter grote Ruben een 14 meter lange en 4,6 meter hoge (tot de heup), recordgrote dinosaurus te hebben versleept.

Om de reusachtige, 105 miljoen jaar oude vleeseter te herbergen is in 1997 in El Chocón een speciaal museum gebouwd waarvan Ruben nu de trotse directeur is. De dinosaurus, die er staand als replica is te zien en liggend in het echt, draagt de naam van de vinder: Giganotosaurus Carolinii. Met wat geluk kan eenieder in Patagonië dinokluiven delven, zegt de autodidact die zelf sinds 1988 in de bodem graaft. ,,Het uiterlijk van het landschap geeft je een miljoen aanwijzingen''.

Een beetje stad in Patagonië heeft de afgelopen jaren wel een eigen dinosaurussenmuseum geopend. Inspelen op de groeiende belangstelling voor prehistorische knoken blijkt een verstandige manier om de toeristenindustrie te ontwikkelen. Reisbureaus organiseren dinotochten waarbij bezoekers langs verschillende vindplaatsen worden geleid. De meest moderne en best uitgeruste toonzaal – Museo Paleontológico Egidio Feruglio – staat in de plaats Trelew in de provincie Chubut.

Het museum van Ruben Carolini trok in topmaand januari 17.400 bezoekers. Dat gaan er zeker meer worden, voorspelt de directeur. Carolini, van huis uit werktuigkundige, is namelijk bezig een levensgrote kopie van zijn dino te maken. Eentje met huid, die beweegt en geluid maakt. ,,En als grootste attractie zal deze Giganotosaurus ook nog eieren leggen'', zegt de directeur.

Ook op het unieke opgravingsgebied bij het Lago Barreales worden de vondsten tentoongesteld. Met financiële bijdragen van de oliebedrijven die in dit gebied olie en gas winnen – en die per toeval het dinokerkhof vonden en de paleontologen tipten – is een tentoonstellingsruimte gebouwd. Burgemeester Oscar Norberto Izaza van Añelo vertelt dat er vergevorderde plannen zijn om in zijn stadje hotels en restaurants te bouwen om de verwachte stroom toeristen te kunnen opvangen.

,,Het meest bijzondere aan deze plek is wel dat we alle mogelijke soorten dierenskeletten en plantensoorten vinden'', vertelt paleontoloog Poblette. Op het terrein wijst hij onderwijl de resten aan van de Sauropodos, de Teropodos en de Ornitopodos dinosaurus. Maar er liggen ook vliegende reptielen zoals de pterosaurios, prehistorische krokodillen, schildpadden en vissen.

Er zijn hier zoveel fossielen te vinden dat de paleontologen hebben besloten dat de bezoekers mogen participeren bij het onderzoeken van de bodem. ,,Want dat is het grootste probleem van Patagonië'', zegt Poblette. ,,Er is geen gebrek aan dinosaurussen maar het schort ons aan duizenden mensen om het allemaal te kunnen opgraven''.