Over tien jaar herkennen camera's criminelen

Er hangen steeds meer camera's op straat. Nieuwe regels beperken het gebruik van de beelden, maar privacywaakhond CBP blijft ongerust.

Vorige week kondigde het Amsterdamse openbaarvervoersbedrijf (GVB) aan de komende twee jaar maar liefst duizend nieuwe camera's te plaatsen om de veiligheid van bestuurders en reizigers te vergroten. De vraag is of de stations ook daadwerkelijk veiliger worden.

Volgens U. van de Pol, waarnemend voorzitter van het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP), blijkt uit onderzoek dat het invoeren van cameratoezicht de misdaad niet vermindert. Hij denkt dat veel camera's een vals gevoel van veiligheid geven. ,,Het werkt alleen als er iets met de beelden gebeurt. Maar in ongeveer de helft van de gemeenten met cameratoezicht kijkt er niemand mee. Dan kan er ook niet direct ingegrepen worden.''

Vandaag hebben de verschillende fracties in de Tweede Kamer minister Remkes (Binnenlandse Zaken) schriftelijk op de hoogte gesteld van hun eerste opvattingen over diens aanpassing van de Gemeentewet die cameratoezicht in goede banen moet leiden. Het gaat om regels voor gemeenten die op straat of in het openbaar vervoer beveiligingscamera's plaatsen. Uit een rapport van het CBP, dat in november verscheen, blijkt dat inmiddels 20 procent van alle gemeenten camera's inzet tegen criminaliteit.

Meer dan de helft van die gemeenten heeft de camera's niet aangemeld bij het CBP, terwijl dit wel verplicht is. Ze kunnen de beelden doorzoeken op bijvoorbeeld plaats of datum en daarom vallen ze onder de Wet Bescherming Persoonsgegevens en is melding verplicht. Het CBP stelt voorwaarden aan het gebruik van cameratoezicht. Maar aangezien het grootste deel van de gemeenten zich niet meldt, worden ze ook niet door het CBP getoetst. Daardoor lopen de manieren waarop gemeenten de camera's gebruiken uiteen. Eenduidige richtlijnen zijn er niet.

Volgens het wetsvoorstel mag een gemeente alleen camera's plaatsen om de openbare orde te bewaren. Opsporing van criminelen mag geen reden zijn, maar de videobeelden mogen wel door de politie gebruikt worden om misdadigers te vinden van bijvoorbeeld een misdrijf dat in de omgeving is gepleegd. De wet stelt de gemeente verantwoordelijk voor de camera's en laat het beheer van de beelden over aan de politie. Die mag de opnamen pas gebruiken als ze van belang blijken voor het oplossen van een zaak. De politie kan ze in dat geval langer dan de voorgeschreven zeven dagen bewaren.

Volgens van de Pol is in het nieuwe wetsvoorstel nog steeds niet duidelijk over wat er met de beelden mag gebeuren. ,,Dat is een kritiek punt. Wij willen duidelijk vastgelegd zien wanneer de beelden doorgegeven mogen worden.'' Hij kan zich voorstellen dat voor de aanpak van hooligans nuttig is beelden uit te wisselen met voetbalclubs, maar wil voorkomen dat dit te makkelijk gebeurt. ,,Duidelijke regels zijn belangrijk. Burgers moeten het vertrouwen hebben dat instanties zorgvuldig met de beelden omgaan.''

De vraag is of de Tweede Kamer genoegen neemt met beperkte opsporingsmogelijkheden. Twee weken geleden pleitte de LPF ervoor toezichtcamera's in te zetten bij het opsporen van veelplegers en het traceren van gestolen auto's. Ook wil de partij de bewaartermijn verlengen tot een maand. CDA en VVD willen ook meer ruimte om de beelden te gebruiken.

Technisch kan er al veel. Volgens afdelingshoofd Intelligente camera's van TNO, J.L. Joppe, is de kwaliteit van de opnamen nu al te vergelijken met die van televisie. Daarbij is het gebruikelijk dat de politie vanuit de meldkamer inzoomt op verdachten en hen volgt met de camera. Joppe denkt dat in de toekomst steeds meer `intelligente camera's' op de markt zullen komen. Zij analyseren beelden en slaan alarm als het beeld afwijkt van de norm. Zo kunnen ze de aanwezigheid van mensen op een ongebruikelijke plek aangeven. Over vijf tot tien jaar herkennen camera's agressief gedrag en kunnen ze mensen identificeren.

Van de Pol is geen voorstander van vergaand cameratoezicht om criminelen op te sporen. ,,Er is een neiging in de politiek dat alles moet kunnen ten behoeve van de veiligheid. Zelfs de bescherming van de privacy is geen reden om de mogelijkheden te beperken.'' Zo had de gemeente Heerlen ,,wilde plannen'' om prostituanten die verslaafde prostituees in de binnenstad aanspraken aan de hand van camerabeelden te vervolgen. De camera's registreerden het nummerbord van hun auto, waarna de gemeente via de Rijksdienst voor het Wegverkeer het adres wilde achterhalen. Dan kon de gemeente de betrokkene een brief sturen, om melding te maken van de overtreding `hoerenlopen'. De rechter heeft deze methode verboden. Van de Pol is niet bang voor extremen. Maar hij wil dat iedereen het vertrouwen heeft dat de beelden niet misbruikt worden. ,,Mensen moeten weten waar ze aan toe zijn.''

Daarnaast ziet hij ook geen goede reden om de beelden langer dan zeven dagen te bewaren. ,,Er is nu een tendens beelden en telecomgegevens eindeloos vast te houden, just in case. Maar eigenlijk moet je het omdraaien: de overheid moet specifieke redenen hebben om dingen te bewaren.'' Bij lang bewaren is het risico van misbruik groter. Daarom moeten ze zorgvuldig beveiligd worden. ,,In Engeland verscheen er ineens een videoband op de markt met bloopers van mensen op straat. Later bleek dat die beelden door publieke camera's waren geregistreerd.''

Volgens van de Pol is het een tendens om steeds meer camera's te plaatsen. ,,Mensen accepteren steeds meer cameratoezicht. Maar er moeten ook grenzen aangegeven worden, zodat het vertrouwen tussen de overheid en het publiek blijft bestaan''.