Angst heerst op platteland KwaZulu-Natal

Inkatha dreigt de macht in de provincie KwaZulu-Natal aan het ANC te verliezen bij de verkiezingen woensdag in Zuid-Afrika. Nergens zijn de campagnes de laatste maand zo ontaard. De slag om KwaZulu-Natal.

De ochtendmist capituleert nog net op tijd. Dikke grijze wolkenbanden hebben de helikopters van de Zuid-Afrikaanse luchtmacht uren aan de grond gehouden, alsof ze KwaZulu-Natal zo lang mogelijk tegen operatie Roll and Thunder wilden beschermen.

Als het Vijfde Bataljon zich even na achten eindelijk kan klaarmaken voor vertrek, bijt de bevelvoerend sergeant-majoor de meereizende verslaggevers een laatste waarschuwing toe. ,,Onze jongens zijn niet altijd even zachtzinnig. Als het te ruig wordt, kijk je maar de andere kant op. Dit is Afrika, weet je.''

Officieel heeft Roll and Thunder niets met de Zuid-Afrikaanse verkiezingen van aanstaande woensdag te maken. Officieel is dit een gezamenlijke operatie van leger en politie om de woekerende veediefstal en drugshandel in deze grensstreek de kop in te drukken. Maar aan boord van de twee Giant Oryx helikopters spreken zwaarbewapende soldaten en politiemannen over een klopjacht op wapens die de stembusgang in deze provincie kunnen verstoren. De operatie is niet toevallig zo vlak voor de verkiezingen gepland. Als het ergens tijdens de derde democratische verkiezingen in Zuid-Afrika fout kan gaan, dan is het hier, in het hart van KwaZulu-Natal.

Beneden, in de nederzettingen op de groene heuvels rond Bergville, trappen de speciale eenheden geroutineerd de deuren in van lemen huisjes met rieten daken. Een jongen die te laat aan zijn vlucht begint, wordt gegrepen in het maïsveld en aan zijn haren zijn huisje weer ingetrokken. ,,Je hebt een minuut om mij te vertellen waar het wapen is'', briest een blanke soldaat. Achter de gesloten deur klinken een paar doffe klappen. Piepend gaat het deurtje weer open. ,,Ik wist het wel'', grijnst de soldaat en loopt trots met het pistool naar buiten. De boodschap van de operatie is nu wel duidelijk, denkt hij. Wie kwaad wil in de meest betwiste provincie tijdens de komende verkiezingen, krijgt de commando's op zijn dak.

De opiniepeilers hebben de rest van Zuid-Afrika al maanden in een diepe slaap gewiegd. Landelijk zal regeringspartij ANC 60 tot 70 procent van de stemmen winnen. Net als in 1999, net als in 1994. Bij de gelijktijdige provinciale verkiezingen houdt het ANC naar alle waarschijnlijkheid ook de macht in handen in acht van de negen provincies.

De echte slag moet in KwaZulu-Natal worden geleverd. De provincie is de thuisbasis van de Inkatha Vrijheidspartij (IFP) van Zulu-leider Mangosuthu Buthelezi. Dertig jaar lang heeft de IFP over de provincie geregeerd. De eerste twintig jaar gebeurde dat onder auspiciën van het blanke regime, dat een thuisland voor de Zulu's creëerde volgens het idee van de apartheid. Voor het eerst sinds de komst van de democratie tien jaar geleden dreigt Inkatha op eigen bodem te worden verslagen. Opiniepeilingen voorspellen dat het ANC, partij van voornamelijk Xhosa's, dankzij groeiende populariteit in de grote steden vijftig procent van de stemmen zal winnen in KwaZulu-Natal. Dat maakt vooral het platteland onrustig.

Het heuvelland was het toneel voor de bloedigste conflicten uit de Zuid-Afrikaanse geschiedenis. Hier vochten de blanke Boeren 150 jaar geleden hun oorlogen tegen de machtige legers van Zulu-koning Shaka. Hier viel in de laatste tien jaar voor de eerste vrije verkiezingen in 1994 de meerderheid van de 25.000 doden bij gevechten tussen het IFP en het ANC. De oorlog werd in het geheim aangewakkerd door het apartheidsregime dat het `zwart-op-zwart' geweld gebruikte in zijnpropagandaoorlog.

Om het conflict te sussen, schonk het ANC na 1994 een aantal ministersposten in de nationale regering aan Inkatha, en meed het KwaZulu-Natal zoveel mogelijk in verkiezingstijd. Alles omwille van de verzoening. Die wittebroodsjaren zijn voorbij. President Mbeki noemt de partij van zijn huidige minister van Binnenlandse Zaken Buthelezi nu een partij van ,,terreur''. De coalitie die de IFP voor de verkiezingen is aangegaan met de blanke oppositiepartij Democratic Alliance is volgens Mbeki een verbond van ,,apartheid'' en ,,rechts-extremisten''. In geen provincie heeft het ANC de laatste weken zoveel campagne gevoerd als in KwaZulu-Natal. In geen provincie zijn verkiezingsbijeenkomsten zo ontaard.

Niet voor niets laat een ANC-delegatie met de ministers voor Defensie en Veiligheid zich in Pomeroy, honderdvijftig kilometer ten oosten van Bergville, door zwaarbewapende agenten begeleiden. Een maand geleden werd in dit Inkatha-bastion een gemeenteraadslid van het ANC op klaarlichte dag doodgeschoten. Twee weken later werd president Mbeki in hetzelfde dorp omsingeld door Zulu-krijgers met schilden en speren.

Ook op deze campagnedag blijft het niet rustig. ,,Ze noemen me een trut'', gilt staatssecretaris van Defensie Nozizwe Madlala voor de drankwinkel in het dorpscentrum. ,,Maar ik laat me niet zomaar intimideren. Dit is een vrij land. Mensen hebben het recht om op het ANC te stemmen''', zegt ze en steekt strijdvaardig haar vuist in de lucht. Vijf minuten later heeft de oproerpolitie moeite een woeste meute bij de minister vandaan te houden.

Pomeroy is een dorp dat in apartheid is geboren. In de jaren zeventig joeg het apartheidsregime de tienduizenden bewoners van hun geboortegrond naar deze onvruchtbare streek. Negentig procent van de bevolking is werkloos. Slechts vijf procent heeft toegang tot schoon drinkwater, elektriciteit en onderwijs. De macht in de dorpen is in handen van traditionele Zulu-chiefs, de trouwste aanhang van de Inkatha Vrijheidspartij.

In die omgeving hoort het ANC volgens IFP-gemeenteraadslid Innocent Majozi niet thuis. ,,Het ANC is hier enkel voor zijn eigen plezier. Niemand in het dorp stemt voor die partij.'' Inkatha heeft volgens hem ,,een geboorterecht'' op KwaZulu-Natal. ,,Hier vertrouwen de mensen alleen Buthelezi. Hij is de enige man die het platteland begrijpt.''

Daar zit volgens onafhankelijk onderzoeker Mary de Haas precies de zwakte van Inkatha. Ze noemt de IFP de partij van onderontwikkeld Zuid-Afrika. Hoe meer Zuid-Afrika verstedelijkt, hoe meer de IFP haar traditionele steun verliest. ,,Inkatha dankt de macht aan dorpshoofden die regeren op basis van angst. Wie zich verzet tegen de lokale Zulu-chief kan nog steeds zijn huis en zijn land verliezen. Daarom is de moord op het gemeenteraadslid van het ANC zo belangrijk. De boodschap is duidelijk. Wie voor het ANC stemt, gaat eraan.''

De Haas beschouwt de ongeregeldheden aan de vooravond van de verkiezingen niettemin als incidenten. De suggestie dat het geweld van tien jaar geleden zal terugkeren naar KwaZulu-Natal is volgens haar onzinnig. Zelfs als Inkatha de macht over de provincie op 14 april verliest, zal het verzet volgens haar beperkt blijven. Ook KwaZulu-Natal is tien jaar ouder geworden.