Theo Koomen, de man die paus wilde worden

Twintig jaar geleden overleed Theo Koomen. De bekende sportjournalist, populair door zijn meeslepende verslagen, worstelde met de waarheid.

,,Ik ben een emotioneel mens. Ik heb het boek Dokter Zjivago van Boris Pasternak gelezen. In de gelijknamige film heb ik een scène gezien die het hele leven weerspiegelt; de strijd van een mens. Ik zie nog die dokter staan. Links zijn eigen vrouw, aardbeien plukkend in een zuidwestenwind. Rechts de verpleegster, wachtend in de sneeuwkou van de Oeral. Hij aarzelt. Op dat moment wordt hij gevangen genomen en nemen anderen als het ware voor hem een beslissing.''

Twintig jaar na zijn dood wordt in een tv-documentaire (Tweede Paasdag) duidelijk waarom Theo Koomen deze woorden sprak in een interview. De populaire radioverslaggever van de jaren zestig, zeventig en tachtig leefde privé in twee werelden. Hij had een relatie met zijn schoonzus Jannie en had bij haar een dochter, Netty. Zijn vrouw Riet liet hij niet in de steek. Innerlijk werd hij verscheurd. De man die Ard en Keessie naar een wereldrecord kon schreeuwen of Joop Zoetemelk in de Tour de France bejubelde, moest soms meer handtekeningen uitdelen dan de sporters. Thuis, in het Noord-Hollandse Grootschermer, voelde hij zich heel erg eenzaam.

,,Ik heb wel eens gedacht: zijn dood was eigenlijk een bevrijding. De druk van weerskanten werd hem te veel'', zegt oud-collega Heinze Bakker in de uitzending. Dochter Netty: ,,Als hij bij ons op bezoek was geweest, ben ik hem een keer achterna gelopen naar zijn auto en vond ik hem voorover gebogen over zijn stuur. Dan was hij zo eenzaam en wist hij niet meer wat hij doen moest.''

In de nacht van 4 op 5 april 1984 reed Koomen naar huis, nadat hij voor de radio verslag had gedaan van de voetbalwedstrijd FC Twente-MVV. Bij Schermerhorn kwam hij op een kruispunt frontaal in botsing met een tegenligger. De bestuurder van deze wagen raakte zwaar gewond. Koomen overleed, op 54-jarige leeftijd. Pas een jaar later vond een boer zijn bril in het weiland. ,,Eigenlijk was de manier waarop hij dood is gegaan typerend voor de chaoot Theo'', vertelt tv-presentator Jack van Gelder. ,,Hij raakte overal altijd alles kwijt. Op een tussenlanding naar Argentinië voor het WK in 1978 liet hij in Monrovia zijn polstasje liggen met al zijn papieren en geld.''

Het Nederlandse volk kent Koomen echter als een duivelskunstenaar met woorden. Het was zoals oud-collega Mart Smeets het raak typeert. ,,Als Koomen verslag deed van schaatswedstrijden, hing je als luisteraar met Ard en Keessie in de bochten.'' Hij kon je met zijn meeslepende stem een blij gevoel geven op een mooie zomerdag, wanneer Peter Winnen demarreerde op de Alpe d'Huez. ,,Hoe lang heeft hij nog te gaan? Peter, Peter ga je nu echt winnen? Onvoorstelbaar, fantáááástisch.''

In de tijden dat Touretappes zelden rechtstreeks op tv werden uitgezonden en voetbalduels vaak werden verpakt in samenvattingen, had de luisteraar in de huiskamer of op de steiger niet in de gaten dat Koomen de waarheid nog wel eens geweld aandeed. Part of the show. Van Gelder vertelt in de documentaire een prachtige anekdote. Tijdens FC Magdeburg-PSV, een oersaai Europa-Cupduel, ontstaat een dood moment als een ballenjongen bij de tribune de bal moet pakken. Dan gebaart Koomen dat hij het verslag van Van Gelder wil overnemen. Hij fantaseert met opgewonden stem een zware overtreding van een PSV'er en vervolgens laat hij een speler van Magdeburg de bal uit een vrije trap rakelings over het Brabantse doel schieten. ,,Ach, ik wilde de mensen in Eindhoven even van de bank laten opveren'', verklaarde Koomen achteraf tegen zijn verbijsterde collega's.

Het WK allroundschaatsen van 1981 in Oslo, waar Hilbert van der Duim op de 5.000 meter een ronde te vroeg stopte, versloeg hij ongeëvenaard voor de radio. ,,Hilbert, je moet doorrijden! Wat doe je nou toch, jongen! Zak tabak. Wat een drama! Wat een drama!''

Volgens Ben de Graaf, oud-sportjournalist van de Volkskrant, waar Koomen eerder werkte, was zijn voormalige collega een fantast. ,,Een sportjournalist van likmevestje.'' Maar NOS-radiopionier Kees Buurman stelt dat radio een andere benadering vraagt en ,,dat werk beheerste Koomen in al zijn aderen''. Documentairemaker Coen Verbraak is het evenmin met De Graaf eens. ,,Wat Koomen taalkundig presteerde was imponerend. Hij kon minutenlang praten zonder enige verspreking. Er zat ongetwijfeld heel veel kinnesinne bij de kritiek van collega's. Zij hielden zich keurig aan de feiten, maar Theo was veel populairder.''

Verbraak denkt dat Koomen door de ontwikkelingen op tv-gebied zou zijn ingehaald. ,,Hij zou het nu niet meer redden. De mensen zouden zien dat hij waanzinnig veel fouten maakt en dat niet accepteren. Theo had zijn tijd mee door de populariteit van de radio en de Nederlandse sportsuccessen.''

Als klein jongetje wilde Koomen het liefst paus worden. Zijn ouders vonden hem door zijn rappe tongval ook wel geschikt voor de preekstoel. Koomen volgde daardoor korte tijd het seminarie. Maar de katholieke kerk kon hem niet bekoren. ,,Onder jouw bed passen twee paar schoenen, Theo. Ga wat anders doen'', zei de pater van de priesteropleiding. In een sanatorium, waar hij jaren door ziekte verbleef en waar hij ook zijn latere vrouw Riet Langedijk leerde kennen, raakte hij `begeesterd' door de sportwereld. Dat leek hem aantrekkelijker dan de groentewinkel van zijn ouders. Hij meldde zich bij het Noordhollands dagblad en kwam via De Dordtenaar bij de Volkskrant terecht. Toen hoofdredacteur Jan van der Pluijm van dit ochtendblad vond dat hij de waarheid te veel geweld aandeed, koos Koomen voor de radio. Hij schreef nog wel boeken, zoals in 1974 het opzienbarende `25 jaar doping'.

In 1964 riep de Volkskrant hem terug uit de Tour. Vrienden hadden naar de hoofdredactie een brief geschreven waarin ze uit de doeken deden dat Koomen kort voor zijn vertrek naar Frankrijk zijn vrouw had meegedeeld dat hij een kind zou krijgen van haar 19-jarige zus Jannie, toen zestien jaar jonger dan Koomen. ,,Er is iets vreselijks gebeurd,'' zei Theo.

Dochter Netty, met dezelfde wangen en mond als haar vader, kan desondanks volgens Verbraak nog liefdevol over hem praten. Koomen heeft nooit voor haar en moeder Jannie kunnen kiezen. Drie keer per week kwam hij langs. Netty toont in de documentaire een fotoalbum dat Koomen van haar vijftiende tot haar dertigste wilde bijhouden. Het is half leeg.

Op de rouwkaart van Koomen een tekst van Pasternak:

Ik houd niet van mensen die niet van het rechte pad zijn afgeweken. Hun deugd is morsdood en weinig waard.

Theo Koomen, woekeren met de waarheid, KRO, Ned 1, maandag 12 april 21.46 u.