Megawati ziet haar `reformasi' verkruimelen

President Megawati loopt zware averij op. Het electoraat in Indonesië heeft twee nieuwkomers in de armen gesloten: de moslims met de schone handen van PKS en de Democratische Partij van de onkreukbare `SBY'.

Salim Said, een door de wol geverfd politiek analist, is opgewonden: ,,Een paar weken geleden zei ik: er moet een politiek wonder gebeuren om te voorkomen dat president Megawati Soekarnoputri straks wordt herkozen. Welnu, dit zou wel eens dat wonder kunnen zijn.''

Prognoses en voorlopige uitslagen van de maandag gehouden parlementsverkiezingen wijzen op een aardverschuiving: Megawati's partij verliest bijna de helft van haar electoraat en twee nieuwe partijen nestelen zich bij de Grote Vijf. Golkar, ooit dé staatspartij onder Soeharto, bleef overeind. De Indonesiërs vinden de oogst van zes jaar `reformasi' schraal en tekenden massaal protest aan.

In het computercentrum van de Nationale Verkiezingscommissie (KPU), in Hotel Borobudur, Jakarta, komen de uitslagen tergend langzaam binnen. In honderden stembureaus moesten vandaag herstemmingen plaatsvinden wegens technische gebreken en op enkele plaatsen in het binnenland van Papoea kan men, wegens het late arriveren van biljetten en bussen, pas morgen stemmen.

De tussentijdse uitslagen in het KPU-centrum komen allengs dichter bij de prognose van het National Democratic Institute (NDI), de buitenlandarm van de Amerikaanse Democratische Partij. Dat hield een `exit poll' in een steekproef van 2.000 stembureaus in alle 32 provincies. De uitkomst is spectaculair. De PDI-P van president Megawati keldert van 34 procent in 1999 naar 18,5. Golkar, dat zich in 1998 afkeerde van Soeharto en de `reformasi' omhelsde, houdt zijn aanhang vast en wordt de grootste partij met – volgens de laatste berekening – 23,1 procent. Op het uitslagenbord van de KPU nam Golkar vanochtend, toen pas 5 miljoen van de 140 miljoen uitgebrachte stemmen waren geteld, de leiding.

Eén ding is nu al zeker: de grote winnaars in Jakarta, in 1999 nog rood van de PDI-P, zijn de Partai Keadilan Sejahtera (Partij voor Gerechtigheid en Voorspoed, PKS), een jonge moslimpartij, die haar radicale beginselen verpakt in leuzen als `zorg voor de armen' en `schone handen', en de piepjonge Partai Demokrat (PD). Die laatste is een kiesvereniging voor Susilo Bambang Yudhoyono, een gepensioneerde generaal en tot voor kort minister in het kabinet van Megawati. Zijn bescheidenheid, competentie en onkreukbaarheid hebben hem een grote populariteit bezorgd. In de wijk waar Megawati woont, werd haar PDI-P ruimschoots ingehaald door de PD. Volgens de NDI-prognose halen PD en PKS landelijk ieder ruim 7 procent. In Jakarta kregen de twee `jonge honden' samen bijna de helft van alle stemmen. Die uitslagen waren gisteren reden voor spoedberaad van het PDI-P-bestuur in het bijzijn van voorzitter Megawati.

Waar komt de winst van PD en PKS vandaan? Vooral van Megawati's PDI-P; van de Nationale Mandaatpartij (PAN) van Amien Rais, de voorzitter van het Volkscongres; en van moslimpartijen, zoals de PPP van vice-president Hamzah Haz. Acht procent van de PDI-P-kiezers van 1999 is overgelopen naar de PD; liefst 17 procent van de PAN-kiezers koos nu voor de PKS.

Politicoloog Rizal Mallarangeng: ,,Elk van de twee traditionele politieke kampen – seculiere nationalisten en moslims – heeft nu zijn eigen protestpartij. Ontevreden aanhangers van nationalistische partijen lopen over naar de PD en boze stemmers op moslimpartijen zoeken hun toevlucht bij de PKS. Megawati was in 1999 symbool van de oppositie tegen het Soeharto-bewind, maar heeft de armen, voor wie ze zegt op te komen, diep teleurgesteld. Amien Rais wierp zich in 1999 op als kampioen van de `reformasi' en hamerde op corruptiebestrijding, maar daar is weinig van terechtgekomen, vinden veel kiezers. De PPP van Haz wordt medeverantwoordelijk gehouden voor het falen van de regering-Megawati.'' Veel nieuwe kiezers – samen 30 miljoen jonge mensen – hebben op de twee nieuwe partijen gestemd.

De pijlsnelle opkomst van de Partai Demokrat is een fenomeen. In december scoorde die in de peilingen nog 0,8 procent. De PD is vorig jaar opgericht door bewonderaars van Susilo Bambang Yudhoyono, toen nog coördinerend minister van Veiligheid, en heeft diens zegen. Nadat `SBY' te kennen had gegeven dat hij dit jaar wilde meedingen naar het presidentschap, werd hij door Megawati bij belangrijke kabinetsbeslissingen gepasseerd. Toen hij zich daarover beklaagde, werd hij door Megawati's echtgenoot, de zakenman Taufik Kiemas, voor ,,kinderachtig'' uitgemaakt. Dat bleek een blunder. Op 11 maart diende de minister zijn ontslag in; hij ging campagne voeren voor de PD, die in de peilingen naar 6 procent klom.

Salim Said: ,,Megawati's entourage maakte van deze populaire minister een underdog, net als zijzelf was in de nadagen van het Soeharto-bewind.'' Sinds maandag is SBY `the man to meet'. Politici lopen bij hem de deur plat en Golkar heeft al laten weten een coalitie aan te willen gaan met de PD voor de komende presidentsverkiezingen. SBY glimlacht en zwijgt, maar wil wel kwijt dat een coalitie met de PDI-P ,,onwaarschijnlijk'' is.