Herinneringen, dementie en verzamelwoede

Het geheugen is grillig, associatief, onbetrouwbaar en vaak onbarmhartig. Toch kunnen we niet zonder. Ons leervermogen hangt er vanaf, evenals ons bewustzijn en identiteit. Wat er gebeurt als je eigen herinneringen vreemd zijn geworden of zelfs niet meer bestaan, toont de documentaire Tegen het vergeten (de titel is ontleend aan een gedicht van Hans Faverey).

Regisseur Tamara Miranda volgt vijf mensen, onder wie twee dementerende bejaarden. De een beweert onlangs nog zijn overleden vrouw te hebben gezien, de ander stopt een lege vork in haar mond maar kauwt wel. De beelden die Miranda van hen maakte zijn zowel geestig als genadeloos. Familieleden en verplegers duwen hen tot vervelens toe fotoboeken onder de neus. Tevergeefs. De documentaire toont maar weer eens aan dat de vergeetachtigheid vaak pijnlijker is voor de omgeving dan voor de betrokkene zelf.

Dat niet ieder mens boven de tachtig automatisch dement is, laat de 92-jarige Hetty de Rode van Dongen zien. Van de vijf geportretteerden is zij de interessantste. Ze zat enkele jaren in een jappenkamp, verzamelde intensief parafernalia die met haar leven te maken hadden en hield obsessief lijstjes bij van wat ze allemaal gedaan had. Wegens haar slechte hart is het beter dat ze naar een aanleunwoning gaat en daarom moet ze `ontzamelen'. In haar nieuwe huis is slechts plek voor enkele meters boekenkast. Haar verzamel- en aantekenwoede kan worden gezien als een controledwang; het maakt haar leven beheersbaar. Maar op onverwachte momenten kunnen herinneringen toeslaan, zeker als een filmmaakster wat aandringt. ,,Zal ik dit gedicht voorlezen, dat wil je toch zo graag'', zegt ze tegen Miranda. Zo geschiedt. En ja hoor, ze breekt. Razendsnel zoomt cameraman Naudzias in.

Zo snel, dat het leek alsof hij er op zat te wachten. Dit korte moment verpest de hele film. Een associatieve documentaire over trauma's, herinneringen en de triestheid van vergeten, verwordt tot een ordinair staaltje emotietelevisie.

Tegen het vergeten. Regie: Tamara Miranda. In 15 bioscopen (Docuzone).