Geen korting meer op vertoon van politiepas

Corruptie, excessief geweld en het aannemen van geschenken komen bij de politie niet meer zo vaak voor als vroeger. Maar agenten doen wel dingen waarvan zij zelf vinden dat het niet mag.

Moet een politieagent een collega bekeuren die te hard rijdt? Ja, maar dat doet hij niet altijd. En rijdt een agent buiten diensttijd wel eens 200 kilometer per uur? Ja, de verleiding is soms te groot.

Politieagenten staan dagelijks voor veel integriteitsdilemma's, blijkt uit een onderzoek van het Centrum voor Politiewetenschappen van de VU. Voor het onderzoek in opdracht van het programma Politie & Wetenschap werden diepte-interviews gehouden met 47 ervaren politiemensen van onder meer de recherche, de vreemdelingenpolitie en observatie- en arrestatieteams.

Corruptie, zoals het aannemen van steekpenningen of het bevoordelen van persoonlijke relaties, is een schaars verschijnsel, volgens de ondervraagde politiemensen. Wel melden de geïnterviewden zaken van politiemensen die een ,,bekeuring laten zitten in ruil voor seksuele diensten'', waarvoor verschillende agenten zijn ontslagen. Ook werd een agent ontslagen die tegen betaling verblijfsstatussen voor vreemdelingen verzorgde. In Enschede kreeg een agent een disciplinaire straf, nadat hij tijdens de vuurwerkramp op 13 mei 2000 een onderdeel uit een verwoeste auto had meegenomen voor eigen gebruik.

Niet iedereen handelt consequent volgens de wet. Een lid van een arrestatieteam in het zuiden van het land stelt dat hij zijn buurman of familieleden nooit zou bekeuren als hij ze zou betrappen op het rijden door rood licht, of zonder gordel. ,,Ik moet ook privé nog met ze omgaan'', luidt de verklaring. Dat geldt vaak ook voor collega's, zo antwoordde de chef van een observatieteam. De talrijke bonnen voor snelheidsovertredingen door collega's worden altijd verscheurd, ook als er geen dienstbelang in het spel was. Het blijkt vaak moeilijk te zijn om met honderd kilometer per uur naar huis te rijden als iemand tijdens zijn dienst iemand met 220 kilometer per uur heeft achtervolgd. Ook blijkt dat niet alle politiemensen een collega laten blazen als die met drank op bij een ongeval betrokken is geraakt, omdat in zo'n geval ontslag ,,op de loer'' ligt.

Verder is het bij de politie algemeen geaccepteerd dat politiële informatiesystemen voor privé-gebruik worden geraadpleegd, ook al mag dat niet. Het blijkt zelfs ,,vaste praktijk'' dat dienders de politiecomputer gebruiken om kentekens na te trekken voor privé-doeleinden – bijvoorbeeld bij het kopen van een tweedehandsauto of om te checken of er criminelen in een bepaalde wijk wonen. ,,Ik ben onlangs verhuisd en ik heb wel even gecheckt wie er bij me in de buurt wonen'', zei een van de ondervraagde politiemensen, die eraan toevoegde dat zoiets eigenlijk niet door de beugel kan.

Uit het onderzoek blijkt dat politiemensen zich terdege bewust zijn van de gevaren van corruptie. ,,Je hebt in dit vak elke dag contact met mensen die je proberen te paaien'', aldus een van de agenten. Ook komt het volgens de politiemensen voor dat collega's frauderen met declaraties of in beslag genomen goederen stelen, al is dat ,,sporadisch''. Soms zijn er uniformstukken weg, of een laptop, of is het drankpotje leeg gehaald.

Een ander heikel punt is het misbruik van de geweldsbevoegdheid. Volgens de onderzoekers ontstaat uit de interviews het beeld dat ,,een klap te veel nou eenmaal bij het politiewerk'' hoort. ,,Het overkomt bijna iedereen wel eens dat hij zijn zelfbeheersing verliest'', zo luidt een van de conclusies. De geïnterviewden geven stuk voor stuk voorbeelden van situaties waarin ze ,,zo getergd werden, dat ze zich niet meer konden beheersen en stevig uithaalden naar een arrestant.'' Ook wordt doelbewust excessief geweld goedgepraat door sommige politiemensen, zoals bleek toen de politie een groepje criminelen uit de buurt ,,op hun sodemieter'' gaf (met letsel), omdat zij opzettelijk burenoverlast veroorzaakten. De betrokken ambtenaar nam hiervoor bij de rechter-commissaris de volle verantwoordelijkheid en had er geen spijt van. Desondanks vinden de politiemensen dat zij tegenwoordig veel minder geweld gebruiken dan tien of vijftien jaar geleden. ,,De tolerantie voor excessief geweld lijkt te zijn afgenomen.'' Een van de redenen daarvoor is dat er meer vrouwen bij de politie werken dan vroeger.

Veel agenten blijken te worstelen met de vraag wat zij moeten doen met gunsten die hun worden aangeboden. Een gratis ijsje bij een benzinepomp waar de politieauto wordt volgegooid moet kunnen, vinden de meeste geïnterviewden. Dat geldt ook voor het aannemen van een taart of een fles wijn waarmee een geholpen burger zijn dankbaarheid wil betuigen. Een kerstpakket van 150 euro vinden de meesten onacceptabel.

Uit het onderzoekt blijkt dat er bij de politie sinds het midden van de jaren negentig wel veel is veranderd, mede door het integriteitsbeleid dat door toenmalig minister Ien Dales van Binnenlandse Zaken werd ingevoerd. De regels zijn duidelijker dan vroeger en er is veel aandacht voor op de politie-opleiding. Daardoor zijn wijkagenten, rechercheurs en leden van arrestatieteams zich veel meer bewust van gevaren als corrumpeerbaarheid en ongewenste bindingen. ,,Agenten willen alle schijn vermijden'', aldus de onderzoekers. ,,Bedrijven of burgers mogen nooit denken dat er voordeel te behalen zou zijn door de politie te fêteren.'' Declaratiefraude, diefstal en corruptie komen volgens de politiemensen minder vaak voor dan vroeger.

De politieman die met zijn dienstauto een abattoir binnenreed, hard `Recherche!' riep en een paar mooie ribstukken afsneed om ze in grote vuilniszakken mee te nemen en triomfantelijk te presenteren aan zijn collega's op het bureau (de herinnering van een van de geïnterviewden uit 1977) is volgens betrokkenen verleden tijd, net als het bedingen van kortingen op etenswaren, schoenen of een fiets op vertoon van de politiepas.