De angst voor het bestaan

Midden jaren vijftig zond de NCRV elke maandag de hoorspelserie Saskia en Jeroen van Jaap ter Haar uit. Tegen kwart over vijf rende je voor een aflevering van deze jeugdserie naar huis. Toen ik vijfentwintig jaar later de boeken over de radiotweeling voorlas aan mijn eigen kinderen, merkte ik dat de stemmen van Annemarie du Pon-Van Ees (Saskia) en Nina Bergsma (Jeroen) nog altijd in mijn hoofd naklonken. De boeken vulden zich als vanzelf met hun stemmen en met de vertrouwde geluiden van piepende deuren, rinkelende kopjes, fietsbellen of klotsend water.

Bij de hoorspelserie die gemaakt is van de roman Het Bureau van J.J. Voskuil, waarvan deze week de eerste delen worden uitgezonden, is het net andersom. De boeken waren eerst. Bij het lezen van de zeven delen ontstond onbewust een voorstelling van de stemmen van de belangrijkste personen. Daardoor moeten de radiostemmen van Maarten Koning (Krijn ter Braak) en zijn vrouw Nicolien (Yvonne van den Hurk) even wennen. Vooral de nichterige stem van A.P. Beerta (Joop Keesmaat), directeur van Het Bureau en chef van Maarten Koning, lijkt iets te dik aangezet. En juffrouw Haan (Hanneke Riemer) klinkt wel erg onbeschaafd in haar uitval naar Maarten Koning. Het verschil tussen mijn eigen voorstelling en het hoorspel werkt vervreemdend. Maar het nadrukkelijke spreken, de vertrouwde geluiden van een schrijfmachine, slaande of piepende deuren, het stoppen en aansteken van een pijp, een bellende tram, een langsrijdende auto voeden wel de nostalgie: zo klonk dat allemaal in hoorspelen. Over enkele weken zal de discrepantie tussen boek en hoorspel dus wel voorbij zijn. Het feit dat het hoorspel heel precies de tekst van het boek volgt je kunt gewoon meelezen zal daarbij helpen.

Als roman is Het Bureau een eigentijdse Elckerlyc, waarin de menselijke angst voor het bestaan tastbaar is gemaakt. Door alles vast te leggen, eerst in dagboeken en vervolgens in een romancyclus, heeft Voskuil geprobeerd greep op zijn leven te krijgen. In hoeverre het hoorspel dat hoorbaar zal weten te maken, valt nog niet te zeggen. Maar het begin van de serie maakt wel nieuwsgierig. Ik zal hard fietsen om op tijd thuis te zijn.

Hoorspel Het Bureau, 747AM: elke werkdag 12.45 en 16.45u.; Radio 1, 0.45u. en via www.hoorspelhetbureau.nl