Selecteren van slimmerds mag, dankzij de PvdA

De Tweede Kamer gaat akkoord met het selecteren van studenten en het variëren van collegegeld. De staatssecretaris kreeg onverwachte steun van de PvdA.

Glunderend van oor tot oor blikte PvdA-Kamerlid Jacques Tichelaar gisteravond terug op het zojuist afgesloten debat over het hoger onderwijs. Lachend: ,,Dit is het betere oppositievoeren.'' Terwijl Tichelaar in de spannende finale van het acht uur durende debat achterover kon leunen, vlogen coalitiepartijen CDA en VVD elkaar in de haren. Daar stond wel iets tegenover: de PvdA gaf volledige steun aan de voorstellen van staatssecretaris Nijs (VVD) voor herziening van het hoger onderwijs. ,,Een historisch moment'', volgens Nijs. ,,Verraad'', volgens studentenvakbond LSVb.

Dankzij de steun van het onwaarschijnlijke trio PvdA, VVD en LPF kon Nijs haar plannen door de Kamer loodsen. Dat betekent dat hogescholen en universiteiten de wettelijke ruimte krijgen om eerstejaars studenten bij bepaalde studies te gaan selecteren door middel van toetsen. Ook krijgen ze de mogelijkheid om voor bepaalde studies een hoger collegegeld te vragen. De motie-Tichelaar, die volgende week in stemming wordt gebracht maar mede namens VVD en LPF is ingebracht, gaat zelfs een stap verder dan wat Nijs voor ogen stond. Nijs wilde wettelijk ruimte om de instellingen te laten experimenteren. Tichelaar: ,,Hoezo experimenteren? Laten we nou maar gewoon beginnen.''

Inzet van het Kamerdebat was het Hoger Onderwijs- en Onderzoek Plan (HOOP 2004), waarin de kabinetsplannen voor de komende vier jaar zijn vastgelegd. Over de grote ambities van dat HOOP – overgang naar een kennissamenleving, Nederland bij de Europese topdrie in 2010, hogere deelname aan het hoger onderwijs, meer samenwerking met het bedrijfsleven – werd nauwelijks gesproken. Alle aandacht ging naar de twee omstreden instrumenten die Nijs wil inzetten om instellingen en studenten te laten excelleren. Talent moet schitteren. Dat kan volgens Nijs door slimmerds te selecteren en hun dure topstudies aan te bieden.

Een belangrijk motief voor PvdA en VVD om in te stemmen met `selectie aan de poort' is twijfel over de waarde van het vwo-diploma. De mogelijkheden voor scholen om eindcijfers te beïnvloeden neemt toe, en dat maakt het diploma minder betrouwbaar als landelijke standaard, aldus Tichelaar. Dus is het begrijpelijk dat de onderwijsinstellingen eigen aanvullende toetsen willen afnemen. Dat moet je juist niet toestaan als je de middelbareschooldiploma's serieus neemt, zeggen de andere partijen. Zij vrezen dat selectie aan de poort zal leiden tot devaluatie van het vwo-diploma. Nijs garandeerde dat het vwo-diploma toelating tot de universiteit blijft bieden. ,,Maar het geeft niet per se recht op toelating tot de studie van de eerste keuze.''

Met de studentenorganisaties vrezen CDA, D66, GroenLinks, SP en SGP dat de instrumenten van Nijs zullen leiden tot verminderde toegankelijkheid van het hoger onderwijs. Wat gebeurt er als alle instellingen gaan selecteren en de `dommerds' overal worden weggestuurd, wilden ze weten. En hoe garandeer je dat ook kinderen van arme ouders toegang hebben tot dure topstudies? Dat eerste is uiterst onwaarschijnlijk, volgens VVD en PvdA. En dat tweede doe je door bij de selectie niet te kijken naar iemands portemonnee.

De toegankelijkheid kan ook worden gewaarborgd door herziening van de studiefinanciering, meent Nijs. In de motie-Tichelaar geldt zo'n herziening als voorwaarde. Nijs wilde er gisteren nog weinig over kwijt (,,Ik ben nog in gesprek met de studenten'') en schoof het onderwerp vooruit naar de begroting in het najaar. De enige toezegging die ze deed was dat ,,de dwang tot werken moet worden weggenomen''. Studenten moeten meer tijd krijgen om te studeren. Zeker is dat het profijtbeginsel een grotere rol zal gaan spelen in de nieuwe studiefinanciering. Omdat studenten in hun latere loopbaan van hun studie financieel profijt zullen hebben, mag van hen een grotere bijdrage aan de studie worden verwacht. Ook dit is een wens van de PvdA, en het tekent de sociaal-democratische ommezwaai. Eind vorig jaar presenteerde PvdA met GroenLinks en de LSVb nog een voorstel om het collegegeld af te schaffen.

CDA-Kamerlid Cisca Joldersma, zeer teleurgesteld in de PvdA, bleef enigszins beteuterd achter na het debat. GroenLinks-collega Kees Vendrik had op de valreep nog even geprobeerd om van de motie-Tichelaar een heuse kabinetskwestie van te maken. Omdat de motie verder gaat dan wat er over dit onderwerp is vastgelegd in het regeerakkoord (daar gaat het over experimenten), moest Nijs de motie ontraden, eiste Vendrik. Ook Joldersma wilde dat, de motie gaat immers verder dan het politieke mandaat van de staatssecretaris.

Nijs, zeer tevreden over de ,,gedenkwaardige motie'' en het ,,inhoudelijke debat'': ,,Dat kunt u op uw buik schrijven.'' Dan moet het CDA zich beraden over zijn positie in het kabinet, vond Vendrik. ,,Wij gaan ons beraden'', zei Joldersma.