Hoe heilig is het volkslied?

Is het gerechtvaardigd een leraar van een openbare school te ontslaan als hij tijdens de eindexamenceremonie weigert op te staan bij het zingen van het volkslied? De gemeente Tokio vindt van wel. Vorige week bestrafte de overheid bijna 200 leraren die bleven zitten toen het volkslied klonk. Tijdelijke dienstverbanden werden direct beëindigd, anderen hebben nu een waarschuwing in hun dossier.

Gisteren dienden 75 leraren met 39 advocaten een protest in tegen de straffen. ,,Dit is een herrijzenis van het vooroorlogse militarisme'', aldus een advocaat. Het eigenzinnige gedrag van de leraren is juist een ,,ondersteuning van de democratie vanuit de basis''.

Sinds enkele jaren woedt er in Japan een slag over gebruik van vlag en volkslied in het onderwijs. Deze slag is niet meer een fase in een langdurige confrontatie over nationale trots en de interpretatie van het Japanse verleden. Zo schreef de krant Asahi bijvoorbeeld dat ,,er mensen zijn die wegens de vooroorlogse gebeurtenissen gecompliceerde gevoelens hebben bij vlag en volkslied''.

Vijf jaar geleden stelde het parlement voor het eerst wettelijk vast dat de vlag met de rijzende zon en het lied Kimigayo respectievelijk nationale vlag en volkslied zijn. Tot dan werden deze symbolen slechts uit gewoonte gebruikt. Sindsdien heeft de conservatieve gouverneur van Tokio, Shintaro Ishihara, het voortouw genomen in het afdwingen van gebruik van deze beide symbolen op scholen.

Het resultaat was niet geheel naar tevredenheid. Dus kregen docenten van gemeentelijke scholen recentelijk het dienstbevel dat ze op de eindejaarsceremonie in maart op de aangewezen plek dienden te gaan staan tijdens het zingen van het volkslied. De gemeente stuurde ambtenaren uit om te controleren of iedereen zich aan het bevel hield. Zij die dit niet deden kregen onmiddellijk straf. Zelfs werden klasseleraren aansprakelijk gesteld als er veel leerlingen waren die niet gingen staan. Dat betekende een ,,gebrek aan leidinggevende capaciteiten''.

,,Mijn gedrag is gebaseerd op de vrijheid van denken en geweten, zoals vastgelegd in de grondwet'', stelde leraar Naoyuki Hoshino gisteren, en de gemeente houdt zich bezig met ,,intimidatie''. De conservatieve krant Sankei Shinbun stelde echter dat ,,openbaar onderwijs dient om kinderen kennis en goed gedrag bij te brengen'' en de overheid dwangmaatregelen moet hebben voor ,,leraren die hun taak veronachtzamen''.