Duale gemeentepolitiek werkt ...

Er is in de gemeentepolitiek geen weg terug naar het oude monistische systeem, vinden R. Bandell, A. Jorritsma, A. van Vliet-Kuiper en J. Wallage.

Over het dualisme op lokaal niveau verschijnen regelmatig berichten over treurige ervaringen. Het is tijd voor een genuanceerder beeld. De duale resultaten tot nu toe zijn veel positiever dan wel wordt vernomen. In het vernieuwingsproject `4Duaal' werken onze gemeenten samen bij de invoering van de dualisering. De aanpak per gemeente is echter verschillend.

Na de slechte verkiezingsopkomst in 2002 richt het gemeentebestuur in Dordrecht zich op het herstel van het vertrouwen van de burger. Onder het motto `vernieuwen met verstand' is vooraf bepaald welke stappen nodig zijn om zowel de structurele kant als de culturele aspecten van de dualisering in te voeren. Dat bleek uiteraard veel te zijn; van nieuwe verordeningen via het optuigen van een griffie tot en met een nieuwe manier van vergaderen. Dordrecht koos ervoor deze stap voor stap in te voeren. Dat werkt goed. Iedereen kan het tempo bijhouden.

Amersfoort koos aanvankelijk voor een experimentele aanpak; dualisering op het scherp van de snede. In de bestuurspraktijk ontaardde dualisering in duellisering, met een collegecrisis als gevolg. Gezamenlijk kwam men daarna tot de conclusie dat dualisering een constructieve dialoog vereist.

Om te onderstrepen dat de dualisering een lokale invulling kent en de weg vrijmaakt voor nieuwe werkvormen, verwijzen we naar de politieke markt in Almere. Eén avond per week kunnen burgers in het stadhuis raadsleden ontmoeten en met hen problemen of oplossingen bespreken. Raadsleden vergaderen nog die avond en nemen ook die avond, indien mogelijk en verantwoord, besluiten.

De gemeenteraad van Groningen heeft ook nadrukkelijk voor de verbinding met de stad gekozen. Door één vaste vergaderdag in de week te kiezen, blijft er voor raadsleden tijd over voor contacten met burgers, organisaties en bedrijven in de stad. Daarnaast bieden hoorzittingen en `expert-meetings' raadsleden de mogelijkheid informatie te verkrijgen naast de door het college verstrekte informatie.

Deze activiteiten en ervaringen leiden tot een zelfbewuster optreden van de raad. Professioneler ook in hun rol als lokaal parlement. Raadsleden worden meer volksvertegenwoordiger dan bestuurder. Onze gemeenteraden zijn daarmee ook herkenbaarder geworden. Niet alleen omdat de pers meer over het lokale politieke debat bericht, ook omdat de raden voor hun informatie en hun agenda's steeds meer de weg buiten het gemeentehuis weten te vinden.

Ten slotte is in de nieuwe wet onze rol als burgemeester avontuurlijker geworden. Werd door velen de spagaat van de burgemeester (als voorzitter van de raad en voorzitter van het college) als een probleem beschouwd, wij vinden het juist een uitdaging de verbindende rol tussen beide bestuursorganen te spelen.

Natuurlijk moet er nog veel verbeterd worden. Zo moeten regering en parlement eindelijk eens werk maken van de zogenoemde Veegwet (de Wet Medebewindbevoegdheden) waarin de bevoegdheden tussen college en raad definitief worden geregeld. Ook het gezeur over wat de dualisering voor de deelname in gemeenschappelijke regelingen betekent, zou moeten stoppen.

Ook zelf hebben wij met de raadsleden en wethouders nog een lange weg te gaan. De communicatie tussen raad en wethouders kan veel beter. Wij zien nog vaak een hopeloze wedstrijd ontstaan tussen de amateurs (de raadsleden die hun volksvertegenwoordigende taak vaak naast hun `gewone' werk doen) en de professionals (de wethouders, ondersteund door een al even professioneel ambtelijk apparaat). Vooral als raadsleden zich in details verliezen en daarmee het politieke debat overslaan. Of wanneer raadsleden zich vastklampen aan de mythe van de kaderstellende rol van de gemeenteraad.

De ontvlechting van raad en college verdient ook zorg van de wethouders. Het is begrijpelijk dat hun kritiek op het dualiseringsproces het luidst klinkt. Vaak zijn ze hun directe band met de eigen fractie kwijt en maken daardoor een onthechte indruk. Maar terug naar de tijd dat de wethouder alle besluitvorming `dichtregisseerde', is uitgesloten. Versterking van de communicatie binnen het college (het komt er nu echt op aan collegiaal te besturen!) is de enige remedie. Ook is het noodzakelijk dat er snel antwoord komt op de vraag wat de komst van de rechtstreeks gekozen burgemeester betekent voor zijn rol in het dualiseringsproces. Het gaat om een ingrijpende systeemwijziging.

Dualisering leidt nu al tot een levendiger politiek debat in en buiten de raadszaal. De tendens is zichtbaar dat burgers zich meer betrokken voelen bij het debat en de besluitvorming in het lokale parlement. En dat hadden we toch voor ogen toen we besloten dat er een nieuwe gemeentewet moest komen. Daarom niet terug naar het oude monistische systeem, maar met volle kracht vooruit op weg naar een volwassen duale gemeentepolitiek.

R. Bandell, A. Jorritsma, A. van Vliet-Kuiper, en J. Wallage zijn burgemeesters van respectievelijk Dordrecht, Almere, Amersfoort en Groningen.