Zinloos én onthullend

De Slovenen hebben gisteren gestemd in een referendum dat vrijwel geen consequenties heeft, maar wel – volgens een socioloog – heeft aangetoond hoevelen van hen ,,racistisch en intolerant'' zijn.

De kiezers spraken zich in het referendum uit tegen teruggave van rechten aan niet-Slovenen die die rechten verloren nadat het land in 1991 onafhankelijk was geworden. Van de kiezers die hun stem uitbrachten – 31,4 procent van het electoraat – was 94,7 procent tegen teruggave van die rechten.

18.305 inwoners van Slovenië kozen in 1992 voor hun oorspronkelijke nationaliteit – of lieten na tijdig (namelijk binnen een jaar) om de Sloveense nationaliteit te vragen. In de meeste gevallen ging het om Serviërs, Kroaten en Bosniërs. De Slovenen schrapten hen vervolgens simpelweg uit de registers – reden waarom ze nu nog `Geschrapten' worden genoemd. Ze verloren aldus veel rechten, zoals het recht op een permanente verblijfsvergunning, en konden geen aanspraak meer maken op (sociale) voorzieningen.

Het Constitutionele Hof oordeelde vorig jaar dat twaalfduizend Geschrapten hun rechten moeten terugkrijgen, met terugwerkende kracht over een periode van vijf jaar. In november nam het parlement een wet aan die de teruggave van die rechten regelt, maar het aantal mensen dat daarvan profiteert werd tot 4000 beperkt. Drie conservatieve partijen en één uiterst rechtse partij organiseerden daarop een referendum tegen de implementatie van die wet. Het referendum is echter niet bindend en kan aan de oordeel van het Constitutionele Hof niets veranderen. Wel mag het parlement een jaar lang geen wet aannemen die ingaat tegen de uitslag van het referendum; ook mag het geen nieuw referendum over hetzelfde onderwerp uitschrijven.

De regerende Liberaal-Democratische Partij (LDS) van premier Anton Rop had de Slovenen opgeroepen het referendum te boycotten, omdat de mensenrechten in het geding zijn en het referendum geen oplossing betekent voor het probleem van de Geschrapten. President Janez Drnovšek had aangekondigd niet naar de stembus te gaan. Een oud-lid van het Constitutionele Hof zei dat de organisatoren van het referendum de kiezers hebben misleid.

Tweederde van de kiezers heeft het voorbeeld van president Drnovšek gevolgd: zij bleven thuis. De rest echter, zo zei gisteren de sociologe Tanja Rener, heeft ,,racisme, intolerantie en extreem nationalisme'' aan de dag gelegd: ,,De stemming op zich al was een verlies voor de democratie en de mensenrechten en een zege voor diegenen die preken over bloed en grondgebied.''