Tientallen doden bij onlusten in Irak

Meer dan vijftig Iraakse shi'ieten, acht Amerikaanse militairen en een Salvadoraan zijn gisteren om het leven gekomen en vele honderden gewond bij zware onlusten in Irak.

Het waren de ernstigste onlusten sinds het Amerikaanse leger bijna een jaar geleden het bewind van Saddam Hussein ten val bracht.

Vanochtend werd Amerikaanse militaire activiteit gemeld bij de sunnitische stad Falluja, waar vorige week vier Amerikaanse beveiligers werden gedood en vervolgens door omstanders verminkt. Alle toegangen tot de stad zijn afgesloten door het leger als voorbereiding op een grote operatie tegen rebellen, die vorige week al werd aangekondigd. Twee invloedrijke Amerikaanse senatoren vroegen zich intussen af of Irak wel klaar is voor de op 30 juni vastgestelde overdracht van de soevereiniteit.

De onlusten van gisteren, die in verscheidene Iraakse steden uitliepen op urenlange gewapende botsingen, werden ontketend door de arrestatie op zaterdag van een naaste medewerker van de radicale, anti-Amerikaanse shi'itische leider hojatoleslam Muqtada Sadr. De arrestant, Mustafa Yaqubi, wordt beschuldigd van moord op de pro-westerse geestelijke Abdel-Majid al-Khoei, een jaar geleden in Najaf. Sadrs aanhangers waren al in alle staten sinds de Amerikaanse civiele autoriteiten een week geleden zijn weekblad Al-Hawza hadden verboden op beschuldiging van het aanzetten tot anti-Amerikaans geweld. De maatregelen worden in Irak gezien als een poging om Muqtada Sadr onder controle te krijgen.

In plaats daarvan braken in Bagdad, in Kufa bij Najaf, Nassiriya en Amara zware onlusten uit. In de shi'itische sloppenwijk Sadr City in Bagdad probeerden gewapende leden van Muqtada Sadrs militie – het leger van de Mahdi – politiebureaus en andere overheidsgebouwen over te nemen. Amerikaanse troepen en Iraakse eenheden, aldus een Amerikaanse legerverklaring, kwamen daartegen in het geweer en herstelden na urenlange schotenwisselingen de orde. Daarbij kwamen volgens de laatste cijfers 28 shi'ieten en 7 Amerikaanse militairen om het leven.

In Kufa, bij de shi'itische heilige stad Najaf, gingen duizenden shi'ieten de straat op en openden militieleden het vuur op een basis van de Spaanse militairen eenheid in Irak. Spaanse troepen en Iraakse politie schoten 23 Irakezen dood. Ook werden een Amerikaanse en een Salvadoraanse militair gedood.

De Amerikaanse bestuurder Paul Bremer verklaarde vanochtend dat Muqtada Sadr zich buiten de wet heeft gesteld en probeert zijn gezag te vestigen in plaats van de wettige autoriteiten. ,,Wij zullen dit niet tolereren'', aldus Bremer. We zullen gezag en orde herstellen zoals het Iraakse volk verwacht.''

[vervolg IRAK: pagina 5]

IRAK

Kantoor in Basra bezet

[vervolg van pagina 1]

Bremer zei niet of de Amerikaanse autoriteiten zullen proberen Muqtada Sadr op te pakken.

Muqtada Sadr zelf riep gisteravond op tot beëindiging van de straatprotesten, en zei een zitstaking te beginnen in de moskee in Kufa waar hij al maandenlang opruiende preken houdt. Vanochtend bezetten tientallen leden van zijn militie het kantoor van de gouverneur van de zuidelijke stad Basra. Onder de bezetters zijn ook leden van de nieuwe Iraakse politiemacht die in Basra vaker optreedt namens shi'itische milities.

De Amerikaanse senatoren Richard Lugar, voorzitter van de Senaatscommissie voor buitenlandse betrekkingen, en Joseph Biden zeiden gisteren in afzonderlijke vraaggesprekken te vrezen voor een burgeroorlog in Irak als de macht, inclusief het belangrijkste deel van de veiligheid, te vroeg aan de Irakezen wordt overgedragen. Volgens de Democraat Biden duurt het nog zeker drie jaar voor de Irakezen zelf in staat zijn de verantwoordelijkheid daarvoor te nemen. De Republikein Lugar wees erop dat de Amerikaanse regering het Congres nog geen enkel plan voor de tijd na de machtsoverdracht heeft laten zien. ,,Het feit is dat we niet weten wat we gaan doen.'' De Amerikaanse regering is overigens van plan ongeveer 100.000 militairen ook na de machtsoverdracht in Irak te houden.