Stembiljet zo groot als een tafellaken

Indonesië begon vanochtend aan de ingewikkeldste verkiezingen uit zijn bestaan. Er ging van alles mis. Afgelegen stembureaus doen er dagen over.

Af en toe overstemd door hanengekraai neemt de voorzitter van stembureau 032, in de desa Cireundeu, om zeven uur de leden de eed af. De zegels van de stembussen worden verbroken en de gevouwen biljetten geteld, terwijl de eerste kiezers aansluiten voor een volgnummer. Het tellen duurt lang en pas om kwart voor acht wordt nummer 1 opgeroepen om de vier stembiljetten in ontvangst te nemen. De rij wachtenden is dan al aangezwollen tot zo'n 50 mensen, een zesde van de ingeschreven kiezers. Eenmaal in het stemhokje raakt menigeen in de war.

De Indonesiërs zijn de afgelopen weken in radio- en tv-spotjes en via advertenties in kranten en tijdschriften niet alleen bestookt met verkiezingsbeloften, maar ook met wenken over de gecompliceerde stemprocedure. De 148 miljoen geregistreerde kiezers hadden vandaag de keuze uit 24 politieke partijen, die in de ruim 2.000 kiesdistricten uitkomen met verschillende kandidatenlijsten. Men koos niet alleen een parlement van 556 zetels, 33 provinciale en bijna 400 regentschaps- en gemeenteraden, maar ook de 128 leden van een nieuw lichaam, de Kamer van Regionale Afgevaardigden (DPD), te vergelijken met de Amerikaanse Senaat. Dit zijn dan ook de ingewikkeldste verkiezingen die ooit in Indonesië zijn gehouden.

Bijna alles is nieuw deze keer. Onder het bewind van potentaat Soeharto (1966-1998) hadden Indonesiërs de keus uit drie partijen, waarvan er twee voor spek en bonen meededen, want die mochten toch niet meeregeren. In 1999, de eerste vrije verkiezingen sinds 1955, deden 48 partijen mee, maar kon men niet op kandidaten stemmen. De partijen maakten uit wie de veroverde zetels in parlement en streekraden gingen bezetten. Op basis van de nieuwe Kieswet van 2003 moesten partijen kandidatenlijsten indienen.

In Cireundeu, een dorpje in de provincie Banten, onder de rook van Jakarta, staren de kiezers wat verbouwereerd naar de voor het stembureau opgehangen lijsten met namen en pasfoto's: driemaal 24 lijsten – voor parlement, provincie- en streekraad – en één voor de DPD. ,,Ik ken die mensen geen van allen'', bekent een jongeman. ,,Ik prik straks alleen in het symbool van mijn partij, want die namen zeggen me niks.'' Dat mag en velen doen het ook, maar zo verspelen ze het nieuwe recht om een voorkeurstem uit te brengen.

Er gaat van alles mis. De vier stembiljetten hebben elk de omvang van een tafellaken. De stemhokjes blijken te krap voor deze lappen papier. Menige oudere kiezer worstelt om de biljetten vlak te krijgen, op de juist plaats een gaatje te prikken en ze vervolgens weer zo op te vouwen dat zij door de gleuf van de stembus kunnen. In Banten blijken de lijsten voor de provincieraad verdeeld over twee vellen. Veel kiezers denken dat zij per vel één hokje moeten doorprikken. Als dit op grote schaal is gebeurd, zijn al die stemmen ongeldig en moeten de verkiezingen voor de provincieraad worden overgedaan.

De organisatie van de exercitie ligt in handen van de Nationale Verkiezingscommissie (KPU), die bestaat uit onafhankelijke academici. De KPU kon pas op 11 maart vorig jaar aan het werk, toen het parlement eindelijk instemde met de nieuwe Kieswet.

[vervolg INDONESIE: pagina 4]

INDONESIE

Verlies dreigt voor Megawati

[vervolg van pagina 1]

De Verkiezingscommissie kreeg veel kritiek, omdat zij er niet in slaagde de in de wet gestelde deadline van 26 maart te halen. Op die datum hadden alle 660 miljoen stembiljetten in de 600.000 stembureau's moeten liggen. Dat is niet helemaal gelukt. Het mag overigens een wonder heten dat er vandaag in nagenoeg het hele land gestemd kon worden. Het grootste probleem vormde het drukken van de per kiesdistrict verschillende stembiljetten. Niet alle provincies beschikken over persen die zulke buitenmodel-formulieren in drie kleuren kunnen drukken. Waar dat wel kon, werden de biljetten nogal eens te laat opgeleverd. Elders waren er veel misdrukken, waren de vellen verkeerd gesneden of door de pers geperforeerd.

Omdat het er naar uitzag dat er vandaag niet overal stembiljetten beschikbaar zouden zijn, heeft het kabinet vorige week een nooddecreet uitgevaardigd, de wettelijke basis voor enkele dagen uitstel van de verkiezingen. Dat is waarschijnlijk alleen nodig in de Molukken en het binnenland van Papoea.

Om 13.00 uur plaatselijke tijd gingen de stembureau's dicht. Een uur eerder hadden zij van de Verkiezingscommissie de 21 telformulieren gekregen. Daar bleken alleen lijnen op te staan, dus moesten ijverige vrijwilligers eerst met de hand de namen van alle partijen en kandidaten invullen – 73 lijsten – voordat kon worden begonnen met de openbare telling.

De einduitslag zal nog wel even op zich laten wachten. Eerste peilingen duidden vanochtend op groot verlies voor de PDI-P van president Megawati Soekarnoputri en winst voor Golkar.

Op 5 juli volgen voor het eerst directe presidentsverkiezingen. Alleen partijen die vandaag de kiesdrempel van 3 procent halen, mogen kandidaten stellen. President Megawati Soekarnoputri, herkiesbaar, werd drie jaar terug nog gekozen door het Volkscongres (dat als staatsorgaan wordt opheven).