Rode kaart zou Zalm niet slecht uitkomen

Met een begrotingstekort van meer dan 3 procent stevent Nederland op een rode kaart af. Duitsland kan leedvermaak niet onderdrukken.

De Duitse minister Hans Eichel kon een lachje niet verbergen toen hij opmerkte dat na Duitsland ,,auch die Niederlände'' van Brussel een rode kaart kan krijgen wegens uit de hand gelopen overheidsfinanciën. Zijn collega Gerrit Zalm zat er niet mee. Hij bleef tijdens de informele Ecofin-bijeenkomst in het Ierse Punchestown opmerkelijk monter bij het vooruitzicht dat eurocommissaris Pedro Solbes (Monetaire en Economische Zaken) binnenkort de eerste stap zet in de tekortprocedure. Het pas ingevoerde Ierse rookverbod – dat ook gold in het hippisch centrum waar de EU-ministers van Financiën bijeen waren – leek hem meer te hinderen.

Zalm zei dat hij ,,teleurgesteld'' zou zijn als een rode kaart uitbleef. Het Stabiliteits- en Groeipact voor de euro moet volgens hem strikt worden toegepast. En dus ook op Nederland dat in 2003 met een tekort van 3,2 procent de 3-procentsnorm overtrad.

Bij minister Eichel zal zeker enig leedvermaak spelen. Want het was juist de Nederlander Zalm die zich eind vorig jaar – tevergeefs – sterk maakte voor sanctiemaatregelen tegen Duitsland en Frankrijk, toen beide eurolanden de tekortnorm voor het derde achtereenvolgende jaar dreigden te overschrijden. Er was een reis naar Berlijn nodig om de volgens Eichel ,,vergiftigde'' atmosfeer wat te doen opklaren.

Het komt Eichel ook politiek goed uit dat Nederland in het beklaagdenbankje komt. Een excessief tekort is dan geen probleem meer van slechts twee landen. Eurocommissaris Solbes temperde de Duitse vreugde echter door een onderscheid te maken tussen landen die kortstondig of langdurig de tekortnorm overschrijden.

De Duitse bewindsman legde met graagte uit dat het Nederlandse budget er sinds 2000 harder op achteruit is gegaan dan het Duitse. Hij kende de cijfers uit het hoofd: Nederland vertrok in 2000 vanuit een overschot, terwijl Duitsland ,,om historische redenen'' (lees: de Duitse hereniging) reeds een tekort had.

VVD-minister Zalm heeft eigen politieke motieven om een rode kaart van Brussel te verwelkomen, want die vergroot de druk op coalitiegenoot CDA om extra ombuigingen te accepteren. Alleen met een volgens Brusselse functionarissen ,,geloofwaardig'' pakket kan Nederland de tekortprocedure stoppen die zou kunnen uitlopen op een zware boete. Zonder die extra maatregelen zou het budgettekort dit jaar op 3,3 procent uitkomen.

De Nederlandse bewindsman onderstreepte tijdens de informele bijeenkomst dat hij over twee weken met maatregelen komt om het tekort in 2004 onder de 3 procent te brengen. Daarmee zou hij overigens meer doen dan volgens het Stabiliteits- en Groeipact nodig is. De pactregels bepalen dat tekortreductie tot onder 3 procent is vereist in het jaar ná de vaststelling van een excessief tekort. Dat is 2005. Zalm zal dan ook onder binnenlandse druk komen zijn ombuigingen over een langere periode uit te smeren. Hij voelt daar niets voor. ,,Dan wordt het in 2005 nog moeilijker'', zo waarschuwde Zalm.

Steeds meer EU-lidstaten raken op dit moment in budgettaire problemen. Ook Groot-Brittannië, dat geen deel uitmaakt van de eurozone, komt met zijn tekort boven de norm. Italië kan rekenen op een `gele kaart' van Brussel, omdat het tekort naar 3 procent gaat. Het Italiaanse tekort kwam in 2003 uit op 2,4 procent. Maar zonder eenmalige maatregelen ter waarde van 20 miljard euro zou het tekort meer dan 4 procent zijn geweest. Ook Griekenland komt in de gevarenzone.

Intussen ligt het Stabiliteitspact op de intensive care omdat een meerderheid van de Ecofin in november na zware politieke druk van Duitsland en Frankrijk besloot de sanctieprocedure tegen beide landen te stoppen. Het Europese Hof doet na een klacht van de Europese Commissie binnen enkele maanden uitspraak over de rechtsgeldigheid van het omstreden besluit. Solbes heeft steeds onderstreept dat hij het Stabiliteitspact intussen gewoon blijft uitvoeren. Vandaar dat de Spaanse eurocommissaris, die eind deze maand naar de nieuwe regering in Madrid overstapt, voor Nederland een rode kaart in petto heeft. Maar in afwachting van een Hof-uitspraak blijft de onzekerheid over toepassing van het pact groot.

Bovendien laat een door de Commissie aangekondigde hervorming van het pact op zich wachten. Volgens Solbes zal het in deze ambtsperiode van de Commissie, die in oktober afloopt, waarschijnlijk niet meer lukken. Een van de aanpassingen in het pact zal zijn dat landen in tijden van economische groei meer financiële reserve moeten inbouwen voor slechtere tijden.

Maar economische groei biedt op dit moment nog geen soelaas voor de huidige budgettaire problemen. De Europese Commissie zal haar groeiprognose voor de eurozone in 2004 deze week zelfs naar beneden moeten bijstellen van 1,8 naar 1,7 procent. Het vertrouwen van consumenten herstelt nauwelijks. En de Nederlandse groei zal na een krimp van 0,7 procent in 2003 opnieuw achterblijven. Solbes onderstreepte opnieuw dat structurele hervormingen ,,cruciaal'' zijn om de groeipotentie en daarmee het vertrouwen op te voeren. Maar juist in grote landen als Duitsland, Frankrijk en Italië is hiertegen veel verzet.

President Jean-Claude Trichet van de Europese Centrale Bank (ECB) gaf sommigen tijdens de Ecofin-bijeenkomst misschien wat hoop met zijn opmerking dat het rentetarief niet ,,geblokkeerd'' is. Vorige week besloot de ECB het rentetarief nog niet te wijzigen maar ,,we evalueren elke maand en houden rekening met alle factoren'', aldus Trichet.