Jodelen

,,Jodelen draait om de menselijke stem. Daarom was het voor mij een mooi alternatief, nadat ik me jarenlang verdiept had in elektronica, dub en andere abstracte muziek. Het menselijke element in jodelen was zeer welkom. Ik wil het geen obsessie noemen, maar als ik oude bandjes van mijn radioprogramma's terughoor, kom ik wel eens avant-gardegroepen tegen die ook het jodelen gebruiken. Dus onbewust zat het er al in.''

De Amsterdamse schrijver en DJ Bart Plantenga, die een groot deel van zijn leven in Amerika woonde, zette zijn fascinatie voor jodelen om in een boek. Yodel-ay-ee-oooo is een even grondige als luchtig geschreven, Engelstalige studie, die verscheen bij de eerbiedwaardige academische uitgeverij Routledge. Plantenga behandelt allerlei kanten van het jodelen: de fysieke aspecten, de herkomst, de avant-garde, buitenissige beoefenaren zoals Kabouter Plop en de geografische spreiding. Hoewel de kunst van het jodelen niet beperkt blijft tot Zwitserland, prijkt op het omslag een pittoreske foto van onze eigen Olga Lowina in Wagneriaanse uitmonstering tegen de achtergrond van een Alpenlandschap.

,,Olga Lowina was een hele goede jodelaarster, maar haar repertoire, met al die John Woodhouse-liedjes, neigde zwaar naar de kitsch. Het jodelen wordt toch al vaak in kitsch-termen getrokken. Dat vind ik niet erg, goede jodelaars nemen zichzelf serieus maar relativeren hun kunst ook graag. Het wordt vaak als een gimmick gezien. Elvis Presley probeert ook te jodelen in Cattle Call, wat hem niet lukt, dus maakt hij er maar een soort jodelsatire van. Shelley Hirsch, die mijn boekpresentatie in New York opluisterde, vroeg of ik wilde benadrukken dat ze geen jodelaarster is, maar een avant-gardezangeres die ook jodeltechnieken gebruikt. Alsof ze zich er een beetje voor schaamde. Maar ze heeft zich wel het jodelen eigen gemaakt met oude Zwitserse platen.

,,Er wordt vaak gezegd dat het ontstaan van het jodelen te maken heeft met het berglandschap, maar dat geldt natuurlijk niet voor die gebieden waar ook gejodeld wordt en waar geen bergen voorkomen. Maar in de Zwitserse Alpen kwam die snelle wisseling van toonhoogtes, met die klik ertussenin, goed tot zijn recht met die echo's. Eigenlijk kon de mens op die manier voor het eerst zijn eigen stem horen, de bergen als een soort opnamestudio.

,,Er zijn verschillende theorieën over hoe jodelen in Amerika terechtgekomen is. Je had natuurlijk Duitse immigranten, vooral de afstammelingen van de Mennonieten. Maar de Afrikaanse slaven hebben het ook meegebracht, want vooral bij de Pygmeeën werd druk gejodeld. Vast staat dat Jimmy Rodgers, de blanke countryzanger die zichzelf trots een jodelaar noemde, het jodelen heeft geleerd van zwarte spoorwegarbeiders. Toen hij er populair mee werd, werden zwarte muzikanten weer door hem geïnspireerd om te gaan jodelen. Die wisselwerking is er altijd geweest. Later hield jazzzanger Leon Thomas, die veel met freejazz-saxofonist Pharoah Sanders werkte, de traditie van het jodelen levend, om zijn Afrikaanse achtergrond te benadrukken. Het is dus misleidend om jodelen als Zwitserse of Duitse folklore af te doen, al kwam het fenomeen in verdacht vaarwater terecht toen de Duitse romantische jongerenbeweging Wandervogels en later de Hitlerjugend het adopteerden.

,,Dit boek komt voort uit een artikel dat ik voor een academisch tijdschrift had geschreven en dat al bijna de lengte van een boek had. Het heeft al heel wat internationale publiciteit teweeggebracht. Zo'n boek verkoopt zichzelf, terwijl ik met mijn fictie amper aan de bak kom. Ik geef graag lezingen over dit onderwerp, waarbij dan bijvoorbeeld de van oorsprong Zwitserse jazzzangeres Kristina Fuchs meekomt. Want hoewel ik het zelf niet kan, zorg ik dat er bij zo'n bijeenkomst altijd wordt gejodeld.''

B. Plantenga: Yodel-ay-ee-oooo, The Secret History of Yodeling Around the World. Routledge New York, Londen.