`Ik wil vóór het orkest staan, niet erin zitten'

De jonge Nederlandse sopraan Lenneke Ruiten won op het Internationaal Vocalisten Concours 2002 vrijwel alle prijzen met haar heldere toon en scherpe dictie. Deze week zingt ze Bachs Matthäus Passion. Tussen de bedrijven door studeert ze voor de Nederlandse Muziekprijs.

Sopraan Lenneke Ruiten (1977) houdt van bloemen. Bloemen sieren haar website (www.lennekeruiten.com) en staan ook live op haar Alkmaarse eettafel. Vier jaar geleden overwoog zij zelfs even een eigen bloemenwinkel te beginnen. ,,Nog steeds kan ik dromen van een regelmatig leven, waarin je voortdurend omringd bent door mooie dingen'', verzucht ze.

Het zal wel altijd een droom blijven, weet ze nu. Maar destijds lag dat anders. Haar opleiding aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag verliep stroef, docenten noemden haar `kansloos'. Op de toen door de AVRO uitgezonden documentairereeks `Jong, Koninklijk, Onstuimig' (2000) over het Haags Conservatorium in dat schooljaar zie je de jonge sopraan worstelen.

De harde woorden die toen vielen (,,Leest dat meisje wel eens een boek?!'') wekten bij de kijker vooral geërgerde verbazing in het licht van Ruitens stralende stem. Daarmee boekte ze, na toch met onderscheiding te zijn afgestudeerd, grote successen. In 2002 won zij vrijwel alle prijzen op het Vocalisten Concours in Den Bosch. En in januari van dit jaar zong zij Mozarts Exsultate jubilate bij het Nederlands Kamerorkest onder Yakov Kreizberg, en werd alom gelauwerd om haar lichte, gemakkelijke hoogte en vocale persoonlijkheid.

Oorspronkelijk wilde Lenneke Ruiten niet zingen, maar naar de kunstacademie om te tekenen en te schilderen. Ze speelde al wel fluit, maar dat werd pas serieus toen ze verliefd werd op een jongen die piano speelde. Aan de conservatoria van Alkmaar en Amsterdam studeerde ze dwarsfluit met zang als bijvak, omdat ze in het koor van de middelbare school had gemerkt dat ze zingen óók leuk vond. ,,Pas gaandeweg realiseerde ik me dat zingen me eigenlijk zelfs beter lag dan de fluit. Een fluit, wat kun je daar nu mee? Ik wil vóór het orkest staan, niet erin zitten. Dus toen de fluitstudie in Amsterdam niet naar wens vorderde en het zingen wél, was de keuze snel gemaakt.

,,Eerst vond men dat ik een echt Mozartstemmetje had – heel licht en slank van geluid'', vertelt ze. Die lichtheid hoor je nog steeds terug in haar gemakkelijke topnoten, maar aan die lichte kant is een lyrische dimensie toegevoegd. ,,Dat is een bewuste keuze. Ik heb in principe een `basissopraanstem', waarmee ik alle kanten opkan. Ik zou ook coloratuursopraan kunnen worden en scoren in de hoge regionen, maar dat ligt me niet.

,,Ik ben vooral op zoek naar warmte en een rijke laagte in mijn stem, en houd van muziek die dat ook eist. Eerder dit jaar zong ik bij het Nederlands Kamerorkest Knoxville van Samuel Barber. Pas na weken repeteren hield ik het daarbij helemaal droog. Dat klinkt extreem, maar ik herkende iets van mezelf in de zwaarmoedigheid van de tekst en de muziek, en dat trof me. Dat is waarschijnlijk ook de reden dat ik het interessanter vind de donkere kant van mijn sopraan te ontwikkelen. Het kietelige, lichte repertoire is leuk voor een keer, maar ik wil er niet mijn specialiteit van maken.''

Ruiten begon haar zangstudie in Alkmaar bij de pedagoge Maria Rondèl. ,,Zij heeft ervoor gezorgd dat mijn stem licht is gebleven, en daar ben ik haar nog dagelijks dankbaar voor'', zegt ze. Aan het Koninklijk Conservatorium volgden daarna lessen van onder anderen Wout Oosterkamp, van wie zij de aandacht voor tekstinterpretatie roemt. Oosterkamp heeft zich in 2002 teruggetrokken uit het muziekleven en werd kapucijn in het klooster van Velp. Ruiten heeft nog steeds zangles, nu privé bij Meinard Kraak. ,,Bij hem heb ik het gevoel de leraar te hebben gevonden die volkomen bij me past. Hij begrijpt mijn stem zelfs beter dan ik zelf. Zingen gaat vaak over zuiverheid of kracht, maar Kraak benadert de stem vanuit de totale lichamelijke energie. En energie is alles in zingen; schoonheid, vitaliteit, expressie. Alles waar mensen om luisteren.''

Sinds dit seizoen is Lenneke Ruiten in de race voor de Nederlandse Muziekprijs, de hoogste staatsonderscheiding voor jonge talentvolle Nederlandse musici. Die `nominatie' stelt haar in staat zich gedurende enkele jaren budgettair ongelimiteerd en naar eigen inzicht te ontwikkelen in masterclasses en lessen naar keuze. ,,Het is jammer dat mijn agenda nu zo vol zit met concerten dat ik er niet bepaald ten volle van kan profiteren'', zegt ze. Maar voor november staat in elk geval vast een serie lessen bij Schubertspecialist Robert Holl op het programma. En daarna wil ze nog graag lessen nemen bij Mirella Freni, voor het Italiaanse operarepertoire.

,,Robert Holl kan me als geen ander kan helpen meer te halen uit de teksten. Ik zing ook nu al sterk vanuit de tekst, maar altijd op een intuïtieve manier. Ik heb het idee dat ik daar verder in kan groeien. Holl zingt met een verinnerlijkte expressie die ik heel mooi vind. Wat hij doet is steeds heel persoonlijk en daarin ook breekbaar.''

En dan blijft er de wens naast liedrecitals en concerten opera te zingen. ,,Ik denk erover een speciale cursus te doen aan de Royal Academy of Music in Londen'', vertelt ze. Een vaste baan bij een middelgroot operahuis in Duitsland, dé manier om repertoire en naamsbekendheid op te bouwen, trekt haar niet. ,,Dan moet je rollen zingen omdat het moet, niet omdat ze bij je stem passen. Bovendien betekent zo'n vast contract dat ik me volledig moet toeleggen op opera, en dat wil ik niet ik wil opera én concerten zingen. Maar het vinden van een goede balans tussen beiden `vakken' valt me niet mee.''

Bij het instuderen van nieuw lied- en concertrepertoire wordt Lenneke Ruiten gecoacht door Elly Ameling, met wie zij nog steeds vaak wordt vergeleken. ,,Maar eigenlijk vind ik dat raar. Elly is een heel andere sopraan dan ik, met een andersoortig geluid en ook een ander soort muzikaal temperament. Juist daarom is het zo goed af en toe bij haar langs te gaan. Ik wil nog wel eens heel breed en overdadig uitpakken, en dan is zij degene die me terugtrekt en alles weer even heel subtiel onder elkaar zet!''

Lenneke Ruiten soleert in Bachs Matthäus Passion bij Ensemble Markant en Kamerorkest Musica Ducis Brabantiae o.l.v. Marc Versteeg: 8/4 (19 uur), 9/4 (11 uur) in Heusden. Res.: www.heusdenvestingklassiek.nl Een cd met liederen van Schumann, Schubert, Hahn en Poulenc verscheen bij de AVRO, te bestellen via www.avroklassiek.nl of (035) 6717911.