Een spijbelende puber op zelfmoordmissie

Hussam Abdo werd wereldnieuws toen Israëls leger hem betrapte op zelfmoordmissie. Product van een abnormale samenleving.

Nog een paar nachten in de cel van een Israëlische legerbasis en de 16-jarige Hussam Abdo, zoon van groenteboer Bilal in Nablus, slaapt weer in zijn eigen bed onder de posters van Amerikaanse basketbalsterren, Winnie de Pooh en de Aqsamoskee in Jeruzalem.

Wereldnieuws werd Hussam toen hij met bijna tien kilo aan explosieven om zijn middel de militaire controlepost bij Hawara ten zuiden van zijn geboortestad wilde passeren om een zelfmoordaanslag in Israël te plegen. Hij was kansloos, het leger was getipt.

In het bijzijn van de soldaten en tientallen wachtende Palestijnen durfde hij niet aan het koord te trekken. Een toevallig passerende Palestijnse cameraman legde het tafereel vast en het snel reagerende pr-apparaat van het leger alarmeerde de honderden buitenlandse journalisten in Israël. Hussam werd gepresenteerd als het symbool van een nieuwe modus operandi van de Palestijnse organisaties als de Aqsabrigades.

,,Hij is zeer waarschijnlijk misbruikt en geen lid van een terreurorganisatie en zal daarom worden vrijgelaten'', zegt een woordvoerder van het leger in Tel Aviv.,,Dat God degene vervloeke die hem heeft misbruikt'', roepen vader Bilal en oom Hassan in koor, ten huize van de familie Abdo in de wijk Makphiyeh in Nablus. ,,Hij is nog maar een jongen. Zou degene die hem heeft gestuurd van zijn eigen kinderen hetzelfde vragen'', vraagt moeder Tamman. De familie is diep verontwaardigd over de wederwaardigheden van hun jongste zoon en geeft iedereen, van de Aqsabrigades tot het Israëlische leger, de schuld.

Geen fanatieke, overtuigde terrorist die ten diepste gelooft in het martelarendom. Maar veel eerder een jongen van 16 jaar met leerproblemen, die vanwege zijn geringe postuur, een erfenis van zijn vader, gepest werd en die de afgelopen maanden steeds onhandelbaarder werd. Rottigheid op school, spijbelen, weken achtereen niet naar de moskee. En – dat had een signaal moeten zijn – hij liep de laatste weken mee met iedere demonstratie van iedere Palestijnse groep en was diep geraakt door de liquidatie van sjeik Yassin van Hamas.

Zijn vader en moeder, eenvoudige mensen, hebben een groentehandel en, sinds kort, ook een cosmetica-winkel. Vader Bilal, een zwijgzame, kettingrokende man, en oom Hassan hadden het plan opgevat Hussam helemaal van school te halen en in te wijden in de familie-nering, net als de andere zonen van de familie.

Moeder Tamman: ,,Dat wilde hij niet. Hij wilde het liefst naar de muziekacademie. Maar het ging de laatste maanden allemaal zo moeilijk.'' De familie zegt niet te weten wie Hussam heeft gerekruteerd, maar naar alle waarschijnlijkheid is dat de Aqsabrigades geweest. Eerst claimden zij de verantwoordelijkheid, maar toen zij merkten hoe verontwaardigd en wijdverbreid de reacties waren, ontkenden zij iedere betrokkenheid. Oom Hassan: ,,Van mij kan degene die dit heeft gedaan twee kogels krijgen, zo kwaad ben ik.'' We moeten, zegt hij meteen, het dreigement figuurlijk opnemen.

Hussam noch zijn familie heeft banden met de politiek en het verzet tegen de Israëlische bezetting van de stad. Een geloofwaardige claim, want vader en oom beschikken als weinigen in Nablus over permanente passen om groente naar Jeruzalem te brengen. Deze passen worden niet gegeven aan Palestijnen die direct of indirect banden hebben met de extremistische organisaties. Hussam is overigens beslist niet de eerste 16-jarige die door een van de Palestijnse organisaties is gerekruteerd. Vanaf het begin van de intifadah hebben jongeren een hoofdrol gespeeld, hoewel de leeftijd van de meeste daders van zelfmoordaanslagen meestal wat hoger ligt, tussen de 19 en 25 jaar. Het inzetten van kinderen en jonge jongens wordt in brede kring afgekeurd.

,,Maar vooral de jonge jongens zijn erg vatbaar voor de druk om een heldenrol te spelen'', denkt Annah Qadri, moeder van twee jongens van 14 en 16 jaar (,,Ik praat heel veel met hen'') en directeur van de gezondheidsdienst in Nablus. ,,Ik praat niets goed. Maar het probleem van Hussam is in normale omstandigheden een op te lossen opvoedkundig probleem; hier echter spelen de traumatische ervaringen van jongeren die opgroeien in gewelddadige omstandigheden een grote rol. Jongens, tieners als Hussam, zijn al vier jaar opgesloten in een stad waar dagelijks wordt geschoten en doden vallen, ook onder hun klasgenoten. Schoolreisjes, sportactiviteiten, allemaal onmogelijk,'' zegt de elegante, niet gesluierde Annah, die een paginagrote advertentie van Palestijnse intellectuelen onder leiding van Hannah Ashrawi tegen het vergelden van de moord op Yassin heeft ondertekend.

Moeder Tamman is het helemaal met haar eens en vertelt hoe in de wijk huizen zijn vernield door het leger, hoe er vanaf de bergrug de wijk in is geschoten, hoe, kortom, abnormaal het leven is in Nablus, dat omsingeld is door 18 checkpoints. Reden daarvoor is dat vanuit Nablus en het vluchtelingenkamp Balata in de afgelopen drieëneenhalf jaar grote zelfmoordaanslagen in Israël zijn uitgevoerd.

Juman Khalid is directeur van het schooldistrict Nablus, waartoe ook Jenin en Tulkarem behoren. Zij is verantwoordelijk voor 191 lagere en middelbare scholen met 74.000 leerlingen. ,, Dit werkt natuurlijk hoe dan ook als een enorme boemerang voor de Palestijnen'', constateert zij. ,,Het zal vrees ik niet de laatste keer zijn. Jongeren, kinderen nog, leren hier dat macht uit de loop van een geweer komt. Dat beïnvloedt alle relaties, tussen leraren en leerlingen, ouders en kinderen, leraren en ouders, heel sterk. We worden geconfronteerd met een enorme toename van onderlinge aggressie.''

Iedere school in haar district heeft twee leerkrachten die cursussen trauma- en stressverwerking hebben gevolgd en deze trachten leerlingen en ouders met problemen te helpen. Het is dweilen met de kraan open in een stad waar iedere 24 uur een of meer militaire acties plaatshebben en waar scholen op ieder moment van de dag gesloten kunnen worden als een Israëlische patrouille daartoe het bevel geeft.

Het verhaal dat Hussam op school geleerd zou hebben over de heilige oorlog (jihad) en het paradijs met 72 maagden noemt Juman Khalid ,,te bespottelijk voor woorden.'' In het godsdienstonderricht komt de jihad pas in de elfde klas aan de orde en ,,geplaatst in het kader van de religieuze plicht jezelf in te zetten voor de samenleving en niet om aanslagen te plegen.'' En: ,,We willen de leerlingen leren dat het afmaken van de school, verder studeren, een beroep uitoefenen ook een vorm van jihad is. Ik vind de beschuldiging als zouden wij tijdens de islam-lessen aanzetten tot geweld beledigend.''

Met een zucht constateert zij dat het toch tragisch is dat zij dankzij Hussam over de situatie in Nablus met journalisten kan praten. Daar wordt in Israël anders over gedacht. De pr-machine van het leger in Tel Aviv en de websites van de regering (en van de vele vrienden van Israël) schakelden meteen in de hoogste versnelling om een slag te winnen in de strijd om de publieke opinie. Wie oog heeft voor de andere kant kan rekenen op een boze openbare brief van minister Sharansky. Juman: ,,Laten we niet vergeten dat er de afgelopen vier jaar bijna 500 Palestijnse kinderen zijn gedood.